Home › Identiteiten › Cisgender

Cisgender

'Cisgender' — vaak afgekort tot 'cis' — is een term uit gender studies die wordt gebruikt voor mensen bij wie de zelfgerapporteerde 'genderidentiteit' samenvalt met het bij geboorte waargenomen geslacht. Het is een omstreden term: critici wijzen erop dat hij vooronderstelt wat hij beweert te beschrijven — namelijk dat iederéén een 'gender-identiteit' heeft, los van het lichaam.

Oorsprong en etymologie

Het voorvoegsel 'cis-' komt uit het Latijn en betekent 'aan deze zijde van', tegenover 'trans-' ('aan de andere zijde'). De term werd in genderstudies vanaf de jaren negentig opgebouwd als pendant van 'transgender'. In de scheikunde worden cis en trans al langer gebruikt om moleculaire structuren te beschrijven; de overdracht naar mensen is een metafoor die in de academische en activistische literatuur breed werd opgepakt.

Een omstreden begrip

De term cis is niet neutraal. Hij vooronderstelt het bredere kader van 'genderidentiteit-theorie': de aanname dat ieder mens een innerlijke 'gender' heeft, die toevallig wel of niet samenvalt met het lichaam. Voor wie dat theoretische bouwwerk niet onderschrijft — bijvoorbeeld omdat 'man' en 'vrouw' simpelweg woorden zijn voor de twee biologische geslachten — is 'cisgender' een onnodige en zelfs misleidende toevoeging: men is gewoon man of vrouw, niet 'cis' iets.

De feministische auteur Kathleen Stock (Material Girls, 2021) en anderen wijzen erop dat het uniform toepassen van het label 'cis' op iedereen die niet trans is, mensen impliciet committeert aan een omstreden ideologisch raamwerk. Veel vrouwen verzetten zich ertegen om 'cis-vrouw' genoemd te worden, omdat de toevoeging suggereert dat 'vrouw' niet langer simpelweg een lichamelijke categorie aanduidt, maar slechts één van de mogelijke 'genders'. Dat heeft praktische gevolgen voor op sekse gebaseerde rechten en voorzieningen.

Cis-privilege?

In activistische en academische kringen wordt soms gesproken over 'cis-privilege': het vermeende voordeel dat mensen die zich niet als transgender identificeren niet door dysforie of transitie hoeven heen. Critici plaatsen daar belangrijke kanttekeningen bij. Ten eerste impliceert de term dat het 'normaal zijn' (lichaam en zelfbeeld die samenvallen) een vorm van bevoorrechting is — een framing die haaks staat op het gegeven dat dit voor de overgrote meerderheid van mensen simpelweg de menselijke conditie is. Ten tweede ontkent het concept dat ook 'cis' mensen — en met name vrouwen, lesbische vrouwen, jongens met onconventionele interesses — onder strikte gendernormen kunnen lijden. Het idee van een uniform 'cis-privilege' versimpelt sociale werkelijkheid aanzienlijk.

Hoe gebruik je de term?

Wie zich kan vinden in de uitgangspunten van 'genderidentiteit-theorie' kan de term cisgender gebruiken als beschrijvende aanduiding. Wie die uitgangspunten niet deelt, is er niet aan gehouden zichzelf zo te benoemen — even goed als men niet verplicht is om elk theoretisch label dat anderen voor je bedenken te accepteren. In de Nederlandse media is over precies dit punt een terugkerende discussie gaande.