Home › Medisch › Spironolacton

Spironolacton bij genderzorg

Spironolacton (Aldactone) is een diureticum dat off-label wordt ingezet als anti-androgeen bij feminiserende hormoontherapie. Vooral in de Verenigde Staten is het veel gebruikt; in Nederland is cyproteronacetaat gebruikelijker.

Oorspronkelijke indicatie

Spironolacton is ontwikkeld als kaliumsparend diureticum en wordt al sinds de jaren zestig voorgeschreven bij hypertensie, hartfalen en ascites. Het is een aldosteronreceptorantagonist en blokkeert de werking van het bijnierschorshormoon aldosteron in de nieren.

Anti-androgene werking

De anti-androgene werking is een secundair effect. Spironolacton blokkeert androgeenreceptoren in perifere weefsels en remt enzymen die betrokken zijn bij de aanmaak van testosteron. Hierdoor neemt de blootstelling aan endogeen testosteron af, wat gewenst is bij feminiserende hormoontherapie.

Gebruik bij transitie

De Endocrine Society Clinical Practice Guideline (2017) noemt spironolacton als een van de aanbevolen anti-androgenen bij transvrouwen, naast onder andere GnRH-agonisten en cyproteronacetaat. De WPATH Standards of Care versie 8 (2022) bevestigt deze plaats. De keuze tussen middelen wordt mede bepaald door regionale gewoonten, beschikbaarheid, kosten en het bijwerkingenprofiel.

Bijwerkingen en risico's

Bekende bijwerkingen zijn onder meer hyperkaliëmie (verhoogd kaliumgehalte in het bloed), polyurie (vaak plassen), dorst, posturale hypotensie en vermoeidheid. Het risico op hyperkaliëmie is groter bij verminderde nierfunctie of bij gelijktijdig gebruik van ACE-remmers of kaliumsuppletie. Periodieke controle van kalium en nierfunctie wordt aanbevolen.

Status in Nederland

In de Nederlandse genderzorg wordt spironolacton minder vaak voorgeschreven dan cyproteronacetaat. Het Amsterdam UMC en het UMCG hanteren protocollen waarin cyproteronacetaat de standaard anti-androgeen is bij volwassenen, en GnRH-agonisten bij adolescenten. Spironolacton kan een alternatief zijn wanneer cyproteronacetaat niet wordt verdragen.