Overtreedt de NHS de Britse anti-verminkingswet met transgenderchirurgie?

Kan een operatie die als 'genderbevestigende zorg' wordt aangeboden tegelijk vallen onder de definitie van vrouwelijke genitale verminking? Die vraag stelt journalist Daniel Howard James op 17 september 2026 in een essay voor Genspect, de internationale organisatie die kritisch onderzoek doet naar genderzorg. Zijn antwoord: mogelijk wel, en de wet zelf bevat de uitzondering die dat toestaat.

Wat er precies wordt beweerd

James richt zich op twee ingrepen die aan jonge, natal vrouwelijke patiënten worden aangeboden die zich als man identificeren: metoidioplastiek en phalloplastiek. Bij metoidioplastiek wordt de clitoris vrijgemaakt en vergroot tot een kleine penis, waarbij de schaamlippen worden ingesneden en herschikt — een handeling die volgens James qua weefselbewerking sterk lijkt op infibulatie, een erkende vorm van vrouwelijke genitale verminking. Phalloplastiek gaat verder en verwijdert de vrouwelijke geslachtsdelen om met huidweefsel van elders een penis te construeren.

Deze ingrepen worden volgens het essay uitgevoerd op onder meer het nieuwe Chelsea Centre for Gender Surgery en het New Victoria Hospital, waar de operaties overigens per december 2026 zouden stoppen. Ook de Tavistock-nazorg — inmiddels ondergebracht bij de North London NHS Foundation Trust — en de NHS-kliniek TransPlus in Soho komen in het essay aan bod als plekken waar het traject richting deze operaties start.

De wet: een uitzondering die het probleem verklaart

De Female Genital Mutilation Act 2003 verbiedt het geheel of gedeeltelijk verwijderen, insnijden of anderszins beschadigen van de vrouwelijke genitaliën, en verving daarmee de oudere Prohibition of Female Circumcision Act 1985. De wet kent echter een uitzondering voor ingrepen die 'noodzakelijk zijn voor de fysieke of mentale gezondheid' van de patiënt. Precies die uitzondering, betoogt James, wordt gebruikt om genderbevestigende genitale chirurgie buiten het bereik van de wet te houden — zonder dat een rechter ooit heeft getoetst of zo'n ingrijpende en onomkeerbare operatie werkelijk aan de eis van 'noodzakelijkheid' voldoet.

Dat is een belangrijk onderscheid: het essay concludeert niet dat een rechter de NHS al veroordeeld heeft. Er is geen jurisprudentie die metoidioplastiek of phalloplastiek onder de FGM Act 2003 heeft gebracht. James wijst op een juridische opening, geen vastgestelde overtreding. Hij noemt in dat verband ook de Gender Recognition Act 2004 (artikel 9, lid 1) en de Domestic Abuse Act 2021 als wetten waarin de definitie van geslacht en de bescherming van vrouwen tegen lichamelijk geweld op vergelijkbare manier onder druk staan.

Waarom dit nu relevant wordt

De juridische onderbouwing van 'geslacht' in Britse wetgeving is dit jaar al eerder scherp aangezet. De uitspraak van het UK Supreme Court in de zaak For Women Scotland bepaalde dat de termen 'vrouw' en 'geslacht' in de Equality Act 2010 verwijzen naar biologisch geslacht, niet naar een self-ID-status. Die uitspraak ging niet over de FGM Act, maar bevestigt wel het bredere principe waar James op leunt: als de wet 'vrouw' definieert op basis van biologie, dan gelden voor het lichaam van een natal vrouw ook de beschermingswetten die aan dat lichaam zijn gekoppeld — inclusief de wet tegen genitale verminking.

Ook in andere domeinen zoekt het Britse recht dit jaar naar de praktische gevolgen van die biologische definitie, zoals blijkt uit de nieuwe Britse gedragscode voor vrouwenruimtes, die ziekenhuizen en opvanglocaties verplicht na te denken over wie toegang krijgt tot vrouwenafdelingen.

Onze duiding: sterke vraag, geen bewezen overtreding

Het is belangrijk hier bron en duiding uit elkaar te houden. Genspect stelt een juridische vraag en onderbouwt die met de tekst van de wet — dat is een legitieme en scherpe manier om een blinde vlek in het toezicht bloot te leggen. Maar het essay levert geen rechterlijke uitspraak, geen vervolgingsbeslissing en geen officieel onderzoek dat vaststelt dat de NHS daadwerkelijk in overtreding is. Wat wél vaststaat: bij metoidioplastiek en phalloplastiek wordt onomkeerbaar, gezond weefsel van natal vrouwen verwijderd of herschikt, op basis van een diagnose die volgens de eigen Cass Review een zwakke wetenschappelijke onderbouwing heeft voor de lange termijn. Of dat juridisch als 'noodzakelijk' mag gelden, is precies de vraag die nog niet door een rechter is beantwoord — en die zou, zo suggereert dit essay terecht, wél getoetst moeten worden, in plaats van stilzwijgend te worden aangenomen.

Wat dit voor de Nederlandse situatie betekent

Nederland kent geen equivalent van de FGM Act dat direct op deze ingrepen van toepassing zou zijn, maar de onderliggende vraag is universeel: op basis van welke maatstaf wordt een onomkeerbare ingreep in gezond weefsel 'medisch noodzakelijk' verklaard, en wie toetst dat objectief? Diezelfde vraag speelt in de discussie over de Nederlandse kwaliteitsstandaard voor transgenderzorg, waar critici wijzen op vergelijkbare hiaten in onafhankelijke toetsing.

Bronnen

• Daniel Howard James, "Is the UK's National Health Service Breaking FGM Law?", Genspect, 17 september 2026. genspect.org/is-the-uks-national-health-service-breaking-fgm-law
• UK Supreme Court, For Women Scotland Ltd v The Scottish Ministers, 16 april 2025 — samenvatting op Zelfidentificatie.nl.

Edward Jansen

Redactie Genderinfo.nl