Home › Begrippen › Genderqueer

Genderqueer

'Genderqueer' is een verzamelterm voor mensen die zichzelf buiten of tegenover de tweedeling man/vrouw plaatsen. Het woord stamt uit het Engelstalige queer-activisme van de jaren '90 en gold lang als het voornaamste paraplulabel voor wat tegenwoordig vaker non-binair heet.

Wat wordt ermee bedoeld?

Wie zich genderqueer noemt, wijst de gangbare man/vrouw-categorisering af — als zelfomschrijving, als politieke positie, of beide. Het label is opzettelijk onscherp: 'queer' verwijst hier naar bewust dwars of buiten de norm staan. Dat onderscheidt genderqueer van strakker afgebakende termen als agender of bigender, en plaatst het dichter bij een culturele houding dan bij een afgebakende identiteit.

Onderscheid en overlap

In de praktijk overlapt genderqueer sterk met non-binair. Het Engelstalige 'non-binary' werd vanaf circa 2010 populair en heeft 'genderqueer' grotendeels verdrongen, vooral onder jongere generaties. Wie de term genderqueer hanteert, kiest soms expliciet voor het oudere, politieker geladen woord en suggereert daarmee een verband met queer-theorie zoals uitgewerkt door auteurs als Judith Butler.

Maatschappelijke en praktische context

'Genderqueer' verschijnt op formele documenten zelden als optie. In Nederland kent de registratie alleen man/vrouw, en bij intersekse-condities heel zelden 'X'. Voornaamwoorden bij genderqueer personen lopen sterk uiteen: 'die/hen', 'hij', 'zij', of geen voorkeur. De Transgenderwet kent geen aparte genderqueer-registratie.

Kritische perspectieven

Genderqueer ontstond binnen een academische traditie die expliciet wilde 'queeren' — vervreemden, ontregelen, problematiseren. Critici wijzen op een opvallende spanning: waar de oude queer-theorie gender als sociaal geconstrueerd beschouwde, schuift het huidige identiteitsdiscours naar gender als innerlijke essentie. Dat is een aanzienlijke koerswijziging die zelden expliciet wordt gemaakt. Daarnaast geldt ook hier: biologisch geslacht is een aparte categorie die door zelfomschrijving niet wordt opgeheven.