Home › Medisch › Gezichtsoperaties (FFS)
Gezichtsoperaties (FFS)
Facial feminization surgery (FFS) is een verzamelnaam voor chirurgische ingrepen die de gelaatskenmerken vervrouwelijken. Het gaat in essentie om botchirurgie aan het hoofd, gecombineerd met ingrepen aan zachte weefsels. Voor het overgrote deel zijn deze ingrepen onomkeerbaar: bot dat is afgevlakt of verzaagd groeit niet terug.
Wat FFS precies inhoudt
Gangbare procedures zijn frontoorbital remodeling (het afslijpen of remodelleren van de wenkbrauwbotrand, vaak met opening van de voorhoofdsbeenholte), hairline lowering (verschuiven van de haarlijn met scalpsnede), rhinoplastiek (neuscorrectie), kaakhoekreductie (het afzagen van delen van de onderkaak), kinversmalling (osteotomie van de kin) en tracheashaving (verlaging van de adamsappel via incisie in de hals). Voor de patiënt voelt het pakket "FFS" eenduidig, medisch zijn het zeer verschillende ingrepen met elk eigen risicoprofielen.
Risico's en complicaties
FFS-ingrepen zijn major surgery. Mogelijke complicaties zijn onder meer: zenuwbeschadiging met blijvende gevoelloosheid of asymmetrische mimiek, infectie (waaronder van de voorhoofdsholte na frontoorbital remodeling), hematoom, slecht hechtende botwondjes, alopecia rond het haarlijn-litteken, langdurige zwelling die maanden tot een jaar kan aanhouden, en cosmetisch resultaat dat afwijkt van de verwachting. Revisiechirurgie is mogelijk maar verzwakt het weefsel verder en kan zelden volledig herstellen wat in de eerste ingreep is verwijderd.
Onomkeerbaarheid
Bot dat is afgeslepen of verkort komt niet terug. Een persoon die later spijt heeft of detransitioneert houdt de geremodelleerde gelaatsstructuur. Hetzelfde geldt voor de tracheashaving en in mindere mate voor zachte-weefselingrepen. Dit aspect verdient bij informed consent meer aandacht dan het in de praktijk vaak krijgt.
FMS voor transmannen
Voor transmannen bestaat facial masculinization surgery (FMS), waarbij juist meer uitgesproken mannelijke kenmerken worden gecreëerd. FMS is minder gangbaar en wordt minder vaak vergoed. Het lichamelijk effect van testosteron op het gezicht (vetherverdeling, baardgroei, soms versterkte kaaklijn) is doorgaans uitgesprokener dan bij oestrogeen, waardoor de noodzaak van chirurgische masculinisering kleiner wordt gevoeld.
Vergoeding in Nederland
Een deel van de FFS-procedures wordt vergoed wanneer ze als medisch noodzakelijk worden beoordeeld binnen het genderzorgtraject. In de praktijk wordt veel niet vergoed, en mensen wijken uit naar buitenlandse klinieken vanwege kosten, wachttijden of beschikbare technieken. Buitenlandse klinieken kennen sterk wisselende kwaliteit en weinig nazorgmogelijkheden bij complicaties terug in Nederland.
Hoe zit het met "passing" en welzijn?
Sommige studies suggereren dat FFS de gerapporteerde tevredenheid en sociale "passing" verhoogt. De methodologische kwaliteit van dat onderzoek is over het algemeen zwak: korte follow-up, geen controlegroep, zelfselectie van tevreden patiënten. Bovendien zit er een uncomfortable redenering achter het idee dat FFS noodzakelijk is — namelijk dat sociale acceptatie afhangt van het voldoen aan gendernormen rond uiterlijk. Dat is niet vanzelfsprekend en evenmin een neutraal medisch gegeven. Zie ook Gendernormen.