Een feminisme dat niet weet wat een vrouw is
Gerrie Strik analyseert hoe vrouwenrechten ondergraven raken zodra de term vrouw onbepaald wordt. Verschenen op memoma.nl op 16 mei 2025, kort na het arrest van het Britse Supreme Court.
Het Britse arrest dat de spelregels herstelde
Op 16 april 2025 oordeelde het Britse Supreme Court dat in de Equality Act 2010 de termen "vrouw" en "sekse" verwijzen naar biologische sekse, niet naar zelfgekozen genderidentiteit. Een eenvoudige zin met enorme consequenties: vanaf nu weet de Britse overheid weer wat zij bedoelt als zij over vrouwenruimtes spreekt. Kleedkamers, gevangenisvleugels, opvanghuizen, sportcompetities en quota — overal waar sekse juridisch relevant is, valt het concept weer met de feitelijke biologie samen.
Voor activisten die jarenlang hadden volgehouden dat sekse "een sociaal construct" is, was het arrest een aardbeving. Voor vrouwen die op grond van hun sekse worden gediscrimineerd, beschermd of bevoordeeld, was het herstel van een rechtspositie die zij zonder veel tegenstand hadden zien verdwijnen. Strik gebruikt dit arrest als kapstok voor een breder pleidooi: een feminisme dat niet weet wat een vrouw is, kan geen vrouwen verdedigen.
Gendermainstreaming en de verdwijning van de vrouw
Strik beschrijft hoe een academische en bureaucratische beweging — gendermainstreaming — de afgelopen twee decennia het concept "vrouw" stilletjes heeft uitgehold. De redenering: iedereen heeft een innerlijke genderidentiteit, los van zijn lichaam, en die innerlijke identiteit moet leidend zijn in beleid en recht.
"Het biologisch geslacht van de mens heeft geen betekenis voor zijn identiteit."
Dat klinkt als een filosofisch standpunt; in de praktijk is het een politieke ingreep. Want zodra "vrouw" niet meer staat voor de helft van de mensheid die zwanger kan raken, menstrueert en statistisch een grotere kans op seksueel geweld kent, valt ook de juridische bescherming van die groep weg. Wat dan overblijft is een term zonder inhoud, een hokje waar iedereen vrij in en uit kan stappen.
"Dictatuur van de natuur"
In de gendermainstreaming-literatuur die Strik aanhaalt, wordt het biologisch geslacht weggezet als "dictatuur van de natuur" die overwonnen moet worden. Het is een verraderlijk frame. Want wie zegt dat sekse onderdrukking is, zegt impliciet dat de strijd tegen vrouwenonderdrukking eigenlijk een strijd tegen het vrouw-zijn zelf is. Daarmee verdwijnt het slachtoffer van het seksisme uit beeld.
Strik kiest een ander uitgangspunt. Vrouw-zijn is geen ramp die opgeheven moet worden; het is een feit van het bestaan. De ramp is dat aan dat feit historisch en hedendaags onrecht is gekoppeld. De oplossing daarvoor is rechten — niet het opheffen van het feit zelf.
Waarom dit voor vrouwenrechten beslissend is
"Een feminisme dat niet weet wat een vrouw is, kan niet effectief opkomen voor vrouwenrechten."
Strik's centrale zin is geen woordspel. Vrouwenrechten zijn historisch verworven op grond van sekse: het recht om te stemmen, het recht op eigen vermogen, het recht op onderwijs, het recht op abortus, het recht op bescherming tegen seksueel geweld. Als sekse als categorie verdwijnt, verdwijnt ook de drager van die rechten.
In de Nederlandse context speelt dit op vele fronten: een man die zich vrouw noemt en gebruik wil maken van een vrouwenopvang. Een atleet met mannelijke fysiologie die meedoet in damescategorieën. Een gedetineerde met een geweldsverleden tegen vrouwen die in een vrouwengevangenis wordt geplaatst. In ieder van deze gevallen wordt de juridische bescherming die voor vrouwen is opgebouwd, in stukken gegooid voor één man die zegt zich anders te voelen.
Vrouwenruimtes zijn geen luxe
Strik betoogt dat vrouwenruimtes — fysieke, juridische en politieke — een functie hebben die niet door retorische goodwill kan worden vervangen. Een opvanghuis voor verkrachtingsslachtoffers is geen voorrecht voor vrouwen; het is een minimale voorwaarde om herstel mogelijk te maken. Wie zo'n ruimte openstelt op basis van zelfverklaring, ondermijnt de bestaansgrond ervan.
Dat ouders, lesbiennes, gevangenisvrouwen en feministen die deze argumenten naar voren brengen op grote schaal "transfoob" worden genoemd, is precies de strategie die Strik blootlegt: het ontnemen van de taal waarin de discussie kan worden gevoerd. Want wie niet meer mag zeggen wat een vrouw is, kan ook niet meer zeggen wat haar overkomt.
Sekse-realisme is geen anti-transgenderpositie
Een belangrijk punt dat in deze discussie te vaak verloren gaat: sekse-realisten — zoals Strik — bestrijden het bestaan van transgenders niet. Volwassenen mogen kleden, leven en zichzelf benoemen zoals ze willen. Wat sekse-realisten bestrijden is dat individuele zelfverklaring de juridische sekse-categorieën opheft die andere mensen — vooral vrouwen, vooral kinderen — beschermen. Dat is een wezenlijk onderscheid.
Wat dit voor Nederland betekent
- De Nederlandse Transgenderwet maakt sekse-wijziging op zelfverklaring mogelijk. Het Britse arrest opent de vraag of dat ook voor het Equality-vraagstuk geldt.
- Sportbonden, opvangorganisaties en gevangeniswezen kunnen niet langer schuilen achter "wij volgen de zelfverklaring".
- Er is juridische ruimte voor specifiek vrouwenbeleid op grond van biologische sekse, zonder dat dit transgenders uitsluit van algemene burgerrechten.