Is transgenderisme een vorm van maatschappelijke brainwash?

Stel je voor: je bent veertien, je voelt je anders dan de rest, en je weet niet precies wat dat betekent. Vroeger hoorde je misschien "je bent gewoon gevoelig." Nu krijg je een ander verhaal. Eén met woorden als genderdysforie en non-binair. Woorden die er eerder niet waren, en die nu overal zijn.

Ik betwist niet dat transidentiteit bestaat. Wat me bezighoudt is iets anders: wat doet die taal met mensen die eigenlijk gewoon verward zijn?

Begin bij de homo die zich schaamt

Iemand die homoseksuele gevoelens heeft maar ze beleeft als iets wat niet mag, door geloof, opvoeding of sociale druk, raakt verstrikt in schaamte. Die schaamte vreet. Ze drijft mensen naar zelfhaat, soms verder. Dat patroon kennen we. De oplossing die we gevonden hebben is niet de persoon aanpassen, maar het stigma wegnemen.

Maar nu dit: een kind dat zich anders voelt, speelser, zachter, niet passend in wat er verwacht wordt, groeit op in een omgeving die zegt: als je je anders voelt, zit je misschien in het verkeerde lichaam. Is dat bevrijding? Of is dat een ander soort dwang?

Woorden maken werkelijkheden

Twintig jaar geleden bestond de hedendaagse betekenis van "transgender" in het gewone taalgebruik nauwelijks. Mensen met genderverwarring zochten andere woorden, andere wegen. Soms vonden ze rust. Soms leden ze, maar dan door afwijzing van buitenaf, niet door de gevoelens zelf.

Nu is er een kant-en-klaar kader. Voor veel mensen is dat een uitkomst. Maar voor anderen werkt het kader als een trechter. Als het eerste antwoord op verwarring altijd luidt: dan ben je waarschijnlijk trans, verdwijnen alle andere verklaringen uit beeld. En daarmee ook de andere uitwegen.

Schaamte omgekeerd

De impliciete boodschap in bepaalde kringen is: "Als je dit voelt maar het niet erkent, verraad je jezelf." Dat mechanisme is structureel hetzelfde als wat homoseksuelen vroeger overkwam. Alleen staat de richting nu omgekeerd.

Vroeger: je bent homo maar je mag het niet zijn — schaamte — zelfdestructie.
Nu, in sommige gevallen: je bent verward maar je moet trans zijn — schaamte over twijfel — overhaaste beslissingen met onomkeerbare gevolgen.

Dat is geen theorie. Uit landen waar de behandelcijfers sterk zijn gestegen, komen ook de verhalen van jongeren die na jaren spijt hebben van een transitie die te snel ging.

Een hanekam mag je niet aannemen. Een man in vrouwenkleren wel.

Er zit nog iets scheefs in dit debat, iets wat weinig mensen hardop zeggen. Iemand met een hanekam mag je uitlachen. Je mag hem niet aannemen voor een baan. Een man in vrouwenkleren niet: die is wettelijk beschermd. Maar beide zijn uitdrukkingen van identiteit. Waarom geldt voor de één de volle maatschappelijke sanctie, en voor de ander de volle rechtsbescherming?

Het antwoord zit in hoe het woord conversietherapie is opgerekt. Ooit ging het om pogingen om homoseksualiteit weg te behandelen — terecht verboden. Nu is het begrip uitgebreid naar geslachtelijke identiteit. Maar niet naar muzikale identiteit. Niet naar religieuze identiteit. Alleen naar gender. Die keuze is niet neutraal. Ze heeft vergaande gevolgen voor therapeuten, ouders en hulpverleners die twijfel durven begeleiden zonder meteen richting transitie te sturen.

Wat je overhoudt is een soort beschermde-diersoortcultus: één identiteitscategorie zo zwaar omheind met wet en taboe dat zelfs de voorzichtigste kritische vraag al geldt als aanval. De conversiewet is daar het meest recente voorbeeld van. Goedsbedoeld, maar in de praktijk een wet die twijfel strafbaar maakt en behandelaars monddood.

Dit is geen aanval op trans mensen

Mensen die na langdurige overweging concluderen dat transitie de juiste weg is, hebben daar alle recht toe. Dat staat hier niet ter discussie.

Wat ik aankaart is het systeem eromheen. De snelheid, de taal, de druk. De manier waarop twijfel is omgebouwd van iets wat erbij hoort tot iets wat gecorrigeerd moet worden.

In naam van bevrijding bouwen we een nieuwe kooi. Wie twijfelt, mag niet twijfelen. Wie wacht, wordt aangespoord. Wie begeleidt zonder te sturen, riskeert zijn vergunning. Dat is geen progressie. Dat is gewoon een andere vorm van dwang, met een vriendelijker gezicht.