Xenogender
'Xenogender' (van het Griekse 'xenos', vreemd) is een paraplulabel voor genderidentiteiten die volgens de drager niet uit te leggen zijn via menselijke man/vrouw-categorieën, maar via niet-menselijke metaforen: dieren, planten, kleuren, geluiden, abstracte vormen of zelfs fictieve objecten. De term ontstond in 2014 op Tumblr en circuleert sinds dien in zeer specifieke online subculturen.
Wat wordt ermee bedoeld?
Voorbeelden van xenogenders zijn 'catgender' (gendergevoel uitgedrukt via katten), 'starlightgender' (via sterrenlicht) of 'voidgender' (via leegte). De drager stelt dat het eigen gendergevoel het beste via zo'n metafoor te benoemen is. Sommigen koppelen het aan het neurodivergentie-spectrum: het label zou voor mensen met autisme een manier zijn om innerlijke beleving in beelden uit te drukken.
Onderscheid en overlap
Xenogender valt formeel onder non-binair, maar is de meest exotische tak ervan. De afstand tot klassieke termen als transgender of agender is aanzienlijk, en de meeste non-binaire personen herkennen zich niet in xenogenders.
Maatschappelijke en praktische context
Xenogender speelt buiten zeer specifieke online groepen geen enkele rol. Op formele documenten komt het niet voor, in medische literatuur ook niet. Voornaamwoorden ('neopronouns' zoals 'bun/bunself' of 'fae/faeself') zijn vaak even idiosyncratisch als het label zelf.
Kritische perspectieven
Xenogender is de hoek van het identiteitsdiscours waar het verschil tussen 'beleving' en 'categorie' het scherpst zichtbaar wordt. Critici — waaronder veel transgender personen zelf — wijzen erop dat dit soort labels de bredere zaak van gendervariatie ondergraven door identiteit volledig los te koppelen van enige gedeelde menselijke ervaring. Wie het label uit autistische context herkent, beschrijft vaak iets reëels (een ongebruikelijke manier om zichzelf te begrijpen), maar het is twijfelachtig of 'gender' daarvoor de juiste taal is.
Bronnen
- Kaltiala, R., Sumia, M., Työläjärvi, M., Lindberg, N. (2015). "Two years of gender identity service for minors: overrepresentation of natal girls with severe problems in adolescent development." Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health, 9. DOI
- Strang, J.F. et al. (2018). "Initial clinical guidelines for co-occurring autism spectrum disorder and gender dysphoria or incongruence in adolescents." Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology, 47(1). DOI
- Shrier, Abigail (2020). Irreversible Damage. Regnery.
- Tumblr-archief 'Baaphomett' (2014): vroege gepubliceerde definities van 'xenogender'.