Home › Medisch › Cyproteronacetaat

Cyproteronacetaat bij genderzorg

Cyproteronacetaat (handelsnaam Androcur) is in Nederland het meest voorgeschreven anti-androgeen bij transvrouwen. Het is een synthetisch steroïde dat zowel anti-androgene als progestative werking heeft.

Werking

Cyproteronacetaat blokkeert de androgeenreceptor en remt daarnaast de afgifte van LH (luteïniserend hormoon) door de hypofyse. Daardoor daalt de productie van testosteron in de testes. Het middel heeft ook progestative activiteit en wordt onder lagere dosering bij vrouwen voorgeschreven tegen ernstige acne en hirsutisme.

Gebruik in Nederlandse genderzorg

De Nederlandse Vereniging voor Endocrinologie en de protocollen van het Amsterdam UMC noemen cyproteronacetaat als standaard anti-androgeen bij feminiserende hormoontherapie, gecombineerd met oestrogeen. Internationaal staat het ook in de Endocrine Society-richtlijn (2017) en de WPATH Standards of Care versie 8 (2022).

Bijwerkingen

Bekende bijwerkingen zijn vermoeidheid, gewichtstoename, stemmingsklachten, verminderd libido en in zeldzame gevallen leverschade. Stemmingsklachten en depressieve symptomen worden in onderzoek en klinische praktijk regelmatig gerapporteerd.

EMA-waarschuwing meningioom (2020)

In 2020 heeft het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) gebruiksbeperkingen vastgesteld voor cyproteronhoudende geneesmiddelen vanwege een verhoogd risico op meningioom (goedaardige tumor van de hersenvliezen). Het risico is dosisafhankelijk en neemt toe bij langdurig gebruik in hogere doseringen. Het EMA adviseert om met de laagst werkzame dosis te behandelen en het gebruik te staken bij diagnose van meningioom.

Alternatieven

Internationaal zijn alternatieven onder andere spironolacton (vooral in de VS) en GnRH-agonisten. De keuze tussen middelen wordt mede bepaald door het bijwerkingenprofiel, beschikbaarheid en patiëntvoorkeur.