Lisa Littman

Lisa Littman er bandarískur læknir og rannsakandi. Hún varð þekkt fyrir grein sem birtist árið 2018 í vísindatímaritinu PLOS One, þegar hún starfaði við Brown-háskóla. Þar lýsti hún í fyrsta sinn því sem hún kallaði skyndilegan kynama (e. rapid-onset gender dysphoria, ROGD).

Meginheimildin um þetta efni er Littman 2018 — Rapid-Onset Gender Dysphoria.

Hvað málið snýst um

Littman lét foreldra fylla út spurningalista um börn þar sem kynaminn hafði að þeirra mati byrjað skyndilega á eða eftir kynþroska. Á grundvelli svaranna setti hún fram þá tilgátu að vinahópar og internetið gætu átt þar hlut að máli. Síðar birti hún einnig rannsókn á fólki sem hafði snúið við kynleiðréttingu sinni.

Viðtökur og gagnrýni

Greinin vakti strax mikla gagnrýni, einkum vegna þess að einungis foreldrar voru spurðir og þeir voru fengnir í gegnum vefsíður þar sem áhyggjufullir foreldrar komu saman. PLOS One lét endurmeta greinina og birti leiðrétta útgáfu árið 2019. Þar kemur fram að um athuganir foreldra sé að ræða en ekki viðurkennda greiningu. Stór fagfélög viðurkenna hugtakið ekki og mæla gegn notkun þess í heilbrigðisþjónustu. Tilgátan er engu að síður fastur hluti af vísindalegri umræðu.

Bakgrunnur og uppbygging rannsóknarinnar

Littman hafði ekki áður birt rannsóknir um kynama. Tilefnið var sú athugun hennar að nokkrir unglingar úr sama vinahópi skilgreindu sig sem trans með stuttu millibili. Spurningalistinn var opinn frá 29. júní til 12. október 2016 og bárust 256 nothæf svör. Auglýsingin birtist á þremur vefsíðum: 4thWaveNow, Transgender Trend og Youth Trans Critical Professionals. Siðferðilegt mat fór fram við Icahn School of Medicine at Mount Sinai og Littman fékk enga sérstaka fjármögnun fyrir rannsóknina. Tölurnar koma fram í skjalasafninu um greinina sjálfa.

Eftir birtingu

Innan tveggja vikna frá birtingu tilkynnti PLOS One um nýtt mat á greininni. Brown-háskóli fjarlægði sama dag fréttatilkynninguna um rannsóknina af eigin vefsíðu. Í leiðréttri útgáfu frá 19. mars 2019 voru titill, útdráttur, inngangur, umræða og niðurstaða endurskrifuð; niðurstöðurnar héldust óbreyttar. Fagfélagið WPATH lýsti því yfir í september 2018 að ekkert fagfélag viðurkenndi hugtakið. Kanadísk rannsókn Bauer og samstarfsfólks á 173 ungmennum fann árið 2021 engar vísbendingar um sérstakt klínískt fyrirbæri. Littman svaraði því til að sú rannsókn hefði notað ranga skilgreiningu. Frá janúar 2021 hefur hún verið formaður Institute for Comprehensive Gender Dysphoria Research. Á eigin vefsíðu hennar kemur fram að hugtakið sé ekki formleg greining og að stuðningur við tilgátuna hafi aukist frá árinu 2018. Árið 2026 fór klíníski sálfræðingurinn Kenneth Zucker aftur yfir gögnin; sjá umfjöllunina um þá rannsókn. Síðari rannsóknir hennar tengjast efninu afturhvarfi frá kynleiðréttingu.