Home › Medisch › Oestrogeen bij transitie

Oestrogeen bij transitie

Oestrogeen wordt in de genderzorg toegediend aan transvrouwen en sommige non-binaire personen die feminiserende effecten wensen. Het wordt daarbij gebruikt in supra-fysiologische doseringen — niet om een tekort aan te vullen, maar om een gezond mannelijk hormoonsysteem te onderdrukken en te vervangen door een vrouwelijk. Dat heeft een breed scala aan lichamelijke en cardiovasculaire gevolgen, met levenslange medicatieafhankelijkheid als regel.

Soorten oestrogeen en toedieningsvormen

In de transgeneeskunde wordt vooral estradiol gebruikt (de fysiologische vorm), in estervorm zoals estradiolvaleraat, of als synthetisch alternatief. Toedieningsvormen:

• Tabletten: eenvoudig, maar door first-pass-effect in de lever het hoogste tromboserisico.
• Gel of spray: transdermaal, gunstiger tromboseprofiel.
• Pleisters: stabiele afgifte, laagste tromboserisico.
• Injecties: pieken en dalen in bloedspiegels; in Nederland minder gebruikelijk.

Transdermale toediening heeft duidelijk de voorkeur boven orale, juist omdat het tromboserisico aanzienlijk lager is.

Effecten

• Borstgroei (variabel, vaak beperkter dan verwacht en permanent).
• Zachter worden van de huid, herverdeling van vet richting heupen en billen.
• Vermindering van spiermassa, spierkracht en sportprestaties.
• Verlies van erecties en zaadproductie, vaak permanent.
• Slechts gedeeltelijke vermindering van lichaams- en gezichtsbeharing — voor afdoende effect zijn epilatie of laserbehandeling nodig.

Stem, lichaamslengte, schouderbreedte, handen, voeten en gezichtsskelet veranderen niet. Voor stem zijn stemtraining of stemchirurgie nodig.

Anti-androgenen

Oestrogeen alleen onderdrukt testosteronproductie onvoldoende. In Nederland worden meestal cyproteronacetaat of bicalutamide bijgegeven. Beide hebben eigen risicoprofielen:

• Cyproteronacetaat: bij langdurig gebruik geassocieerd met meningeoom (goedaardige hersentumor). Europese geneesmiddelenautoriteiten hebben hiervoor waarschuwingen uitgevaardigd; lagere doseringen en kortere gebruiksperiodes worden aanbevolen.
• Bicalutamide: hepatotoxiciteit (leverbelasting) is een aandachtspunt.
• Spironolacton: elders gangbaar, beïnvloedt elektrolytenbalans en nierfunctie.

Na orchiectomie vervalt de noodzaak voor anti-androgenen.

Medische monitoring

Regelmatige controles zijn onmisbaar: hormoonspiegels, leverfunctie, prolactine, lipiden, bloeddruk en bloedstolling. Het tromboserisico is verhoogd, met name bij rokers, mensen met overgewicht, en bij orale toediening. Bij verschijnselen van trombose (zwelling, pijn in een been, kortademigheid) is onmiddellijk medisch onderzoek nodig.

Langetermijnrisico's

Langdurig oestrogeengebruik bij transvrouwen is geassocieerd met een mogelijk verhoogd risico op borstkanker (vergelijkbaar met postmenopauzale HRT), cardiovasculaire morbiditeit en mogelijk gevolgen voor botdichtheid bij staken zonder gonaden. Langetermijnstudies (>20 jaar) zijn schaars; veel uitspraken over veiligheid zijn extrapolaties uit niet-trans populaties.

Vruchtbaarheid

Oestrogeen onderdrukt zaadcelproductie. Bij langdurig gebruik kan dit onomkeerbaar zijn, ook na staken. Vriesopslag van zaadcellen vóór aanvang is sterk aan te raden. Zie fertiliteit en transitie.