Home › Begrippen › Hijra

Hijra

'Hijra' is de aanduiding voor een sociale groep en derde-genderrol in India, Pakistan, Bangladesh en Nepal, met een traditie die eeuwen teruggaat. Hijra's zijn doorgaans personen die als jongen geboren zijn (AMAB) en zich in een feminiene rol presenteren, soms met religieuze of ceremoniële betekenis. Sinds 2014 erkent India 'hijra' formeel als derde gender.

Wat wordt ermee bedoeld?

Hijra is geen exact synoniem voor 'transgender': het is een culturele en sociale rol met eigen gemeenschapsstructuren (zogenoemde gharana's onder leiding van een guru), religieuze functies (zegeningen bij bruiloften en geboortes) en een specifieke sociale geschiedenis. Sommige hijra's ondergaan castratie ('nirvan'); anderen niet. De ervaring is uitdrukkelijk niet één-op-één over te zetten naar Westerse gendercategorieën.

Onderscheid en overlap

In hedendaags activistisch taalgebruik wordt 'hijra' soms gepresenteerd als 'Indiase transgender'-equivalent, maar dat doet onrecht aan de eigenheid van de traditie. Vergelijkbare derde-genderrollen elders zijn kathoey (Thailand), fa'afafine (Samoa), muxe (Mexico) en two-spirit (inheems Noord-Amerika).

Maatschappelijke en praktische context

De juridische erkenning in India (2014, NALSA-uitspraak) bracht hijra's officiële status, maar de sociaal-economische positie blijft kwetsbaar: veel hijra's leven in armoede, zonder reguliere werkgelegenheid of huisvesting. De gemeenschap kent een eigen overlevingseconomie, deels via traditionele zegeningsrituelen, deels via informeel werk.

Kritische perspectieven

De recente Westerse identificatie van hijra met 'non-binair' of 'transgender' projecteert hedendaagse categorieën op een eeuwenoude traditie die er fundamenteel anders uitziet. Hijra is uit eigen recht een sociaal-religieuze rol; het label voegen aan een transglobale 'genderdiversiteit'-canon kan eerder afbreuk doen dan recht doen aan de traditie. Tegelijk is de economische en sociale precariteit van veel hijra's reëel.