Danmörk (2023)

Í Danmörku hefur frá árinu 2016 verið boðið upp á ráðgjöf, mat og meðferð á landsvísu fyrir ólögráða einstaklinga með vanlíðan vegna kyns. Þjónustan er veitt af Sexologisk Klinik og deildum Rigshospitalet og Bispebjerg Hospital í Kaupmannahöfn. Þann 3. júlí 2023 lýstu meðferðaraðilar úr þessu teymi í Ugeskrift for Læger, tímariti danska læknafélagsins, hvernig þjónustan hefur þróast.

Aðalgreinin um þetta efni er Transheilbrigðisþjónusta í Danmörku.

Hvað kemur fram

Tilvísunum fjölgaði úr 97 árið 2016 í 352 árið 2022; 70 prósent þeirra vörðuðu ungmenni á aldrinum 11 til 18 ára sem voru skráð sem stúlkur við fæðingu. Samkvæmt höfundunum hefur þetta, líkt og í Svíþjóð og Finnlandi, leitt til varfærnari nálgunar: mun færri ungmennum en áður er boðin hormónameðferð. Við ákvörðunina skipta lengd vanlíðunar vegna kyns og sálfélagslegar aðstæður miklu máli. Þeim sem uppfylla ekki skilyrðin er boðið upp á samtöl. Aðgerðir eru að jafnaði ekki framkvæmdar fyrir átján ára aldur.

Hvernig matið fer fram

Höfundarnir eru Mette Vinther Hansen, Annamaria Giraldi, Katharina Maria Main, Jonas Vrublovsky Tingsgård og Mette Ewers Haahr. Þau lýsa þremur ferlum: bið- og eftirfylgdarferli fyrir ung börn, ígrundunarferli fyrir ungmenni sem uppfylla ekki skilyrði meðferðar á þeim tíma og hefðbundnu matsferli fyrir ungmenni þar sem vanlíðanin vegna kyns hófst í æsku og aðstæður eru stöðugar. Hið hefðbundna ferli felur í sér að minnsta kosti fimm samtöl hjá Sexologisk Klinik, geðlæknisfræðilegt mat og fræðslusamtal um hormóna. Kynþroskabælandi lyf má gefa frá Tanner-stigi II til III. Skammvinn vanlíðan vegna kyns eða óstöðugar sálfélagslegar aðstæður eru ástæða til að hefja ekki hormónameðferð.

Óvissa samkvæmt höfundunum

Greinin bendir á mikinn mun milli landa hvað varðar samhliða geðræn vandamál: 75 prósent í Finnlandi samanborið við 33 prósent í Hollandi. Algengar greiningar eru þunglyndi, kvíði, einhverfa og ADHD. Höfundarnir nefna frásagnir af ungmennum og fullorðnum sem sjá eftir varanlegum líkamlegum breytingum af völdum hormóna og benda á að ekki sé fylgst kerfisbundið með því hversu oft meðferð er stöðvuð. Langtímagögn skortir einkum fyrir ungmenni þar sem vanlíðanin vegna kyns kom fram eftir upphaf kynþroska. Þau kalla eftir þjónustu sem hægt er að aðlaga og alþjóðlegu samstarfi. Sambærileg stefna nágrannalandanna er í þessu safni undir Finnlandi (2020) og SBU-skýrslunni frá Svíþjóð.

Hvers vegna er þetta í safninu

Ekki er um bann að ræða né takmörkun við klínískar rannsóknir af hálfu dönsku heilbrigðisyfirvaldanna, heldur varfærnari framkvæmd innan núverandi þjónustu. Sjá einnig yfirlit yfir stefnu eftir löndum og síðuna um ungmenni.