Home › Begrippen › X-gender

X-gender

'X-gender' (Japans: エックスジェンダー, ekkusu jendā) is een Japans paraplulabel voor personen die zich noch als man, noch als vrouw identificeren. De term ontstond in de Japanse LGBTQ-scene rond Osaka en Kyoto in de jaren '90 en is grofweg de Japanse tegenhanger van het Westerse non-binair.

Wat wordt ermee bedoeld?

X-gender is een verzamelterm met meerdere subcategorieën: 'chūsei' (tussen man en vrouw), 'ryōsei' (beide tegelijk), 'mussei' (geen gender) en 'fuonteisei' (fluïde). De term wordt in Japan vooral gebruikt in zelforganisaties en in beperkte juridische context; in 2019 begon Japan voorzichtig met het opnemen van X als optie in sommige formulieren, maar volledige juridische erkenning is er niet.

Onderscheid en overlap

X-gender komt structureel overeen met Westers non-binair, maar is ontstaan binnen een eigen culturele en linguïstische context. In het hedendaagse Japanse activisme worden ook Engelse termen als 'non-binary' en 'genderqueer' overgenomen, waardoor de begrippen door elkaar lopen.

Maatschappelijke en praktische context

De Japanse maatschappij staat overwegend conservatief tegenover gendervariatie; X-gender-personen lopen tegen praktische problemen aan in werk, onderwijs en juridische identiteitsdocumenten. Juridische naamswijziging is mogelijk maar lastig; verandering van geslachtsregistratie vereist tot op heden sterilisatie (een omstreden eis, in 2023 deels door het Hooggerechtshof aangevochten).

Kritische perspectieven

X-gender is een interessant geval: het label is Japans, met eigen subcategorieën, maar staat in toenemende mate onder invloed van het globale Engelstalige identiteitsdiscours. De vraag of er een onderscheidende Japanse traditie achter zit, of dat het label vooral een vertaling is van Westerse concepten, is open.