Heim › Hugtök › X-gender

X-gender

„X-gender“ (japanska: エックスジェンダー, ekkusu jendā) er japanskt regnhlífarhugtak yfir fólk sem skilgreinir sig hvorki sem karl né konu. Hugtakið varð til innan japanskrar LGBTQ-hreyfingar í kringum Osaka og Kyoto á tíunda áratugnum og er í grófum dráttum japanskt hliðstætt vestræna hugtakinu kynsegin.

Hvað er átt við?

X-gender er samheiti yfir nokkra undirflokka: „chūsei“ (á milli karls og konu), „ryōsei“ (bæði í senn), „mussei“ (ekkert kyn) og „fuonteisei“ (flæðandi). Í Japan er hugtakið einkum notað innan sjálfshjálpar- og sjálfsmyndarhópa og í takmörkuðu lagalegu samhengi; árið 2019 hóf Japan varfærnislega að bjóða upp á X sem valkost á sumum eyðublöðum, en full lagaleg viðurkenning er ekki fyrir hendi.

Mismunur og skörun

X-gender skarast að verulegu leyti við vestræna hugtakið kynsegin, en varð til í eigin menningarlegu og málfræðilegu samhengi. Í japanskri aktívisma samtímans eru ensk hugtök á borð við „non-binary“ og „genderqueer“ einnig tekin upp, þannig að hugtökin skarast og blandast saman.

Samfélagslegt og hagnýtt samhengi

Japanskt samfélag er að mestu íhaldssamt gagnvart kynjafjölbreytni; fólk sem skilgreinir sig sem X-gender mætir hagnýtum vandamálum í vinnu, námi og lögfræðilegum persónuskilríkjum. Lagaleg breyting á nafni er möguleg en erfið; til að breyta skráðu kyni þarf enn sem komið er ófrjósemisaðgerð, sem er umdeilt skilyrði og Hæstiréttur mótmælti að hluta árið 2023.

Gagnrýnin sjónarmið

X-gender er áhugavert dæmi: hugtakið er japanskt og hefur eigin undirflokka, en verður í síauknum mæli fyrir áhrifum af alþjóðlegri, enskumælandi orðræðu um sjálfsmynd. Enn er óljóst hvort að baki því standi sérkennd japönsk hefð eða hvort hugtakið sé fyrst og fremst þýðing á vestrænum hugtökum.