John Money kynnir hugtakið kynhlutverk

Árið 1955 birti sálfræðingurinn John Money, ásamt geðlæknunum Joan og John Hampson, röð greina í Bulletin of the Johns Hopkins Hospital. Þar notaði hann orðið gender í fyrsta sinn í þeirri merkingu sem það hefur nú. Fram að því var gender hugtak úr málvísindum. Nánar er fjallað um hann á síðunni um John Money.

Rannsóknir á intersex börnum

Money starfaði í Baltimore með börnum sem fæddust með líkama sem var ekki ótvírætt karlkyns eða kvenkyns, en það var þá kallað hermafroditismi. Hann bar saman litninga þeirra, kynkirtla og hormón við það kyn sem þau voru alin upp sem. Niðurstaða hans var sú að uppeldið hefði meira vægi en líffræðileg einkenni.

Hvað hann átti við með kynhlutverki

Money þurfti nýtt orð yfir þennan mun. Með kynhlutverki átti hann við allt sem einstaklingur segir eða gerir og sýnir að hann eða hún sé drengur eða karlmaður, stúlka eða kona. Að hans mati væri hlutverkið ekki ákveðið við fæðingu heldur mótaðist það á fyrstu æviárunum. Eftir um tveggja ára aldur væri ekki lengur hægt að breyta því.

Afleiðingarnar fyrir læknisfræðina

Á þessari kenningu byggðu læknar stefnu sína gagnvart intersex börnum í áratugi: að framkvæma skurðaðgerð snemma og ala síðan barnið afdráttarlaust upp sem dreng eða stúlku. Þekktasta dæmið um þessa framkvæmd var Reimer-málið, sem síðar varð þekkt sem misheppnað.

Hver var John Money?

John Money fæddist árið 1921 á Nýja-Sjálandi og flutti til Bandaríkjanna árið 1947. Árið 1952 lauk hann doktorsprófi við Harvard með ritgerð um hermafroditisma. Skömmu áður hafði hann hafið störf við Johns Hopkins-háskóla í Baltimore, þar sem hann starfaði það sem eftir var ævinnar. Þar stofnaði hann eigin rannsóknardeild um sálfræðilega hlið hormónatengdra kvilla. Money skrifaði tugi bóka og hundruð greina og var á sjöunda og áttunda áratugnum þekktasti kynfræðingur Bandaríkjanna. Hann lést árið 2006.

Úr málvísindum í læknisfræði

Á ensku vísaði gender upphaflega til málfræðilegs kyns orða. Money fékk orðið að láni vegna þess að sex hafði í rannsóknum hans of margar merkingar í senn: litninga, kynkirtla, hormóna, ytri kyneinkenni og hegðun einstaklings. Með gender gat hann nefnt það síðastnefnda sérstaklega. Árið 1968 útfærði geðlæknirinn Robert Stoller þennan greinarmun í bók sinni Sex and Gender. Á áttunda áratugnum tóku femínískir hugsuðir hugtakið upp, þar á meðal félagsfræðingurinn Ann Oakley, til að sýna fram á að munur karla og kvenna mótaðist að hluta af samfélaginu. Þannig rataði hugtak úr barnalækningum inn í almennt mál.

Gagnrýni á kenninguna

Hugmyndin um að barn væri geðkynferðislega hlutlaust við fæðingu mætti snemma andmælum. Líffræðingurinn Milton Diamond hélt því fram árið 1965 að hormón hefðu áhrif á heilann fyrir fæðingu og mótuðu síðar hegðun að hluta. Money hélt fast við þá afstöðu sína að uppeldið á fyrstu æviárunum réði úrslitum. Síðar kom einnig gagnrýni frá fólki með intersex-einkenni: það hafði gengist undir skurðaðgerðir sem börn án þess að geta tekið þátt í ákvörðunum um þær og oft án þess að hafa fengið sannleikann um eigin líkama að vita.

Merking

Með hugtakinu kynhlutverk varð hægt að tala um kyn sem eitthvað sem gæti verið aðskilið frá líkamanum. Á sjöunda áratugnum bættist hugtakið kynvitund við, meðal annars fyrir tilstilli geðlæknisins Roberts Stoller. Þessi tvö hugtök eru grundvöllur transheilbrigðisþjónustu síðari tíma. Sjá einnig síðurnar um sögu kyngervis og kyngervi og líffræðilegt kyn.