Heim › Hugtök › Two-spirit

Two-spirit

„Two-spirit“ (einnig skrifað two spirit eða 2S) er enskt regnhlífarhugtak sem sumir frumbyggjar Norður-Ameríku nota um fólk með sérstakt trúarlegt, félagslegt eða andlegt hlutverk í samfélagi sínu. Hugtakið á rætur að rekja til tiltekinna menningarhefða og er beinlínis ekki algilt hugtak yfir kynjafjölbreytileika.

Uppruni og menningarlegt samhengi

Hugtakið two-spirit var búið til árið 1990 í Winnipeg í Kanada af frumbyggjaaðgerðasinnum sem sameiginlegt enskt heiti yfir ólík upprunaleg hugtök sem voru mismunandi eftir þjóðum. Dæmi um slík hugtök eru „winkte“ (Lakota), „hemaneh“ (Cheyenne) og „nadleeh“ (Navajo). Hvert þessara hugtaka hefur sitt eigið menningarlega innihald — oft tengt helgisiðum, handverki, lækningum eða hlutverki miðlara — sem fellur ekki að öllu leyti saman við það sem „two-spirit“ gefur almennt til kynna.

Two-spirit og vestræn hugsun um kyn

Í vestrænu LGBTQ+-samhengi er two-spirit stundum nefnt sem „söguleg sönnun“ þess að kynjafjölbreytileiki sé algildur og aldagamall. Margir frumbyggjafræðimenn og aðgerðasinnar hafna þessari framsetningu. Meginatriði gagnrýni þeirra er þetta: two-spirit er ekki sjálfsmyndarhugtak á borð við vestræna hugtakið „ekki tvíkynja“, heldur hlutverk innan tiltekins samfélags.

Jafnframt er two-spirit stundum ranglega notað til að gefa í skyn að hefðbundin samfélög hafi þekkt „fleiri en tvö kyn“. Frá mannfræðilegu sjónarmiði er það ónákvæmt: einnig í þessum menningarheimum var gerður greinarmunur á körlum og konum, og hlutverkin sem tengdust two-spirit snerust oft um hlutverk innan samfélagsins, ekki sérstakan líffræðilegan flokk.

Sambærileg menningarleg hlutverk annars staðar

Two-spirit er ekki eina dæmið. Víða annars staðar í heiminum eru einnig til menningartengd hlutverk sem falla utan vestræns sjálfsmyndarammans: hijra í Suður-Asíu, kathoey í Taílandi, fa'afafine á Samóa, muxe í Mexíkó, X-gender í Japan og travesti í Rómönsku Ameríku. Hvert þessara hlutverka á sér sérstakan uppruna og félagslegt hlutverk; þau eru ekki jafngild og ekki er hægt að sameina þau í einn algildan flokk.

Virðingarfyllri notkun

Margir frumbyggjasamtök sem sinna two-spirit málefnum ráðleggja öðrum en frumbyggjum eindregið að nota hugtakið um sjálfa sig. Hugtakið er menningarlega sértækt; þeir sem eiga hlut að máli upplifa oft notkun þess utan þessa samhengis sem menningarlega eignarnám. Þeir sem leita að vestrænum kynjahugtökum til að lýsa eigin reynslu ættu frekar að nota þau vestrænu hugtök en að taka hugtak úr menningu frumbyggja að láni.