DSM-III: transsexúalismi verður geðræn greining

Árið 1980 kom út þriðja útgáfa DSM, handbókar bandarísku geðlæknasamtakanna American Psychiatric Association um geðrænar greiningar. Í fyrsta sinn voru þar greiningar sem vörðuðu kynvitund: transsexúalismi hjá unglingum og fullorðnum og kynáttunarvandi hjá börnum.

Það sem DSM-III festi í sessi

Greiningin transsexúalismi krafðist viðvarandi vanlíðanar vegna eigin kyns og löngunar til að losna við kyneinkenni sín og lifa sem einstaklingur af hinu kyninu. Fyrir börn var sérstök greining. Báðar greiningarnar féllu undir geðkynferðislegar raskanir.

Tengslin við samkynhneigð

Árið 1973 ákváðu bandarísku geðlæknasamtökin að líta ekki lengur á samkynhneigð sem röskun; um greinarmuninn á þessu tvennu fjallar síðan um kyn og kynhneigð. Sumir gagnrýnendur héldu síðar fram að nýja greiningin fyrir börn væri dulbúin staðgengill hennar. Sálfræðingarnir Kenneth Zucker og Robert Spitzer, sem báðir komu að handbókinni, mótmæltu þessu árið 2005: að þeirra mati byggðist greiningin á klínískum rannsóknum sem hefðu hafist þegar á sjöunda áratugnum.

Síðari útgáfur

Í DSM-IV frá 1994 voru greiningarnar sameinaðar undir heitinu kynáttunarvandi. Árið 2013 kom DSM-5 með heitið kynami í staðinn; sjá DSM-5: kynami kemur í stað röskunar.

Hvað er DSM?

DSM stendur fyrir Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. Fyrsta útgáfan kom út árið 1952 og önnur árið 1968. Þriðja útgáfan, sem var unnin undir stjórn geðlæknisins Roberts Spitzer, markaði þáttaskil frá fyrri tíð. Í fyrsta sinn fékk hver röskun lista yfir nákvæmlega skilgreind einkenni svo ólíkir læknar gætu komist að sömu greiningu hjá sama sjúklingi. Þannig varð handbókin einnig alþjóðlegur staðall fyrir rannsóknir og meðferð utan Bandaríkjanna. Í Hollandi er DSM notað samhliða alþjóðlegri flokkun Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar á sjúkdómum, ICD.

ICD

Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hafði þegar fært transsexúalisma inn í níundu útgáfu ICD, sem var samþykkt árið 1975. Í tíundu útgáfunni frá 1990 kom sérstakur flokkur kynáttunarvanda, með greiningum fyrir fullorðna og börn. Flokkakerfin tvö þróuðust síðan í sömu átt, þar til ICD-11 tók greininguna árið 2019 úr kaflanum um geðraskanir.

Endurskoðunin árið 1987

Í endurskoðaðri þriðju útgáfu, DSM-III-R frá 1987, voru greiningarnar færðar í flokk raskana sem hefjast yfirleitt á bernsku eða unglingsárum. Einnig bættist við greining fyrir unglinga og fullorðna sem fundu fyrir viðvarandi vanlíðan vegna eigin kyns en vildu ekki gangast undir aðgerð. Þannig viðurkenndi handbókin að ekki allir sem upplifa þessar tilfinningar vilji fullkomna líkamlega aðlögun. Sú hugmynd var síðar útfærð í víðtækara hugtakinu kynami.

Merking

Innleiðing greiningarinnar í DSM-III fór saman við fyrstu alþjóðlegu meðferðarleiðbeiningarnar, sem höfðu komið út ári fyrr; sjá fyrstu Standards of Care. Saman mótuðu þær meðferðina: geðlæknir eða sálfræðingur setur greiningu og fyrst eftir það fylgja hormónameðferð og hugsanlega aðgerð. Þessu verklagi var fylgt í flestum löndum í áratugi.

Opinber greining gerði rannsóknir, meðferð og kostnaðarþátttöku mögulega og gaf læknum sameiginlegt tungumál. Jafnframt þýddi hún að transsexúalismi var skráður sem geðröskun. Þessi togstreita milli aðgengis að heilbrigðisþjónustu og fordóma mótar enn umræðuna um greiningu kynama.