Fyrsta birtingin um bælingu kynþroska

Árið 1998 birtu Peggy Cohen-Kettenis og Stephanie van Goozen grein um einn sjúkling: ungmenni þar sem kynþroski hafði verið stöðvaður með lyfjum í bið eftir frekari meðferð. Þetta er fyrsta vísindalega lýsingin á því sem síðar var kallað bæling kynþroska vegna kynama.

Fyrsta tilvikið

Greinin birtist í tímaritinu European Child & Adolescent Psychiatry undir yfirskriftinni Pubertal delay as an aid in diagnosis and treatment of a transsexual adolescent. Höfundarnir lögðu til að kynþroski yrði bældur með svokölluðum GnRH-örva. Það myndi gefa ungmenninu tíma til að hugsa málið og auðvelda síðari líkamlega aðlögun.

Meðferðarlíkanið frá 2006

Heildarmeðferðarlíkaninu var lýst árið 2006 af barnainnkirtlafræðingnum Henriette Delemarre-van de Waal og Cohen-Kettenis. Þar koma fram þau skref sem einkenna Dutch Protocol: lyf sem bæla kynþroska frá um tólf ára aldri, kynhormón frá sextán ára aldri og skurðaðgerðir frá átján ára aldri. Meðal skilyrða voru kynami sem hafði verið til staðar frá fyrstu bernsku, engin alvarleg geðræn vandamál og stuðningur foreldra.

Eftirfylgnirannsóknirnar

Árið 2011 lýsti hópurinn í Amsterdam fyrstu útkomurannsókninni á sjötíu ungmennum meðan á meðferð með lyfjum sem bæla kynþroska stóð. Árið 2014 kom svo rannsókn á 55 þeirra sem ungum fullorðnum, eftir hormónameðferð og skurðaðgerð. Samkvæmt rannsakendunum hafði geðræn virkni batnað. Gagnrýnendur benda á að hópurinn hafi verið lítill og strangt valinn, að samanburðarhóp hafi vantað og að eftirfylgnimatið hafi farið fram skömmu eftir aðgerðina. Bresk tilraun til að endurtaka niðurstöðurnar á kynjamiðstöð Tavistock sýndi engan bata á andlegri líðan.

Hvernig lyf sem bæla kynþroska virka

Lyf sem bæla kynþroska eru GnRH-örvar, svo sem tríptórelín. Þau stöðva boðin sem heilinn sendir kynkirtlunum um að framleiða testósterón eða estrógen. Líkamlegar breytingar kynþroskans stöðvast því. Lyfin eru gefin með inndælingu, yfirleitt á fjögurra eða tólf vikna fresti. Þau voru ekki þróuð í þessum tilgangi: frá níunda áratugnum hafa læknar notað þau hjá börnum með óeðlilega snemmkominn kynþroska og hjá fullorðnum með meðal annars krabbamein í blöðruhálskirtli. Notkun þeirra við kynama fellur utan opinberrar skráningar lyfsins.

Fyrsti sjúklingurinn

Ungmennið úr greininni frá 1998 hafði fæðst sem stúlka og fékk lyf sem bæla kynþroska frá þrettán ára aldri, síðar testósterón og skurðaðgerðir. Árið 2011 birti hópurinn í Amsterdam eftirfylgnilýsingu, 22 árum eftir að meðferðin hófst. Sjúklingurinn, þá kominn á miðjan fertugsaldur, var í góðu jafnvægi og sá ekki eftir meðferðinni. Þetta er ein fárra lýsinga á útkomu til svo langs tíma, en um einn einstakling er að ræða. Enn er lítið vitað um afleiðingar margra ára bælingar á bein, heilaþroska og frjósemi hjá stærri hópum.

Þýðing

Á árunum þar á eftir tóku heilsugæslustofnanir í meðal annars Bandaríkjunum, Bretlandi og Skandinavíu upp meðferðarlíkanið og það rataði inn í alþjóðlegar leiðbeiningar. Vísindalegur stuðningur við það byggðist lengi aðallega á eftirfylgnirannsóknum hópsins í Amsterdam sjálfs, frá 2011 og 2014. Umfang og gæði þessara vísbendinga hafa verið helsta gagnrýnisefnið frá árinu 2020.