Botdichtheid bij transitie

De adolescentie is een cruciale periode voor de opbouw van piekbotmassa, gestuurd door geslachtshormonen.

Botmassa-opbouw in puberteit

De adolescentie is een cruciale periode voor de opbouw van piekbotmassa, gestuurd door geslachtshormonen. Onderdrukking van de puberteit met GnRH-agonisten remt deze opbouw tijdelijk. Onderzoek van Vlot en collega's (2017) toonde aan dat adolescenten op puberteitsblokkeerders een achterstand in botdichtheid (BMAD) opliepen die slechts gedeeltelijk werd ingelopen na start van cross-sex hormonen.

Bij volwassenen op hormoontherapie

Bij volwassen transvrouwen op oestrogeen blijft de botdichtheid meestal gehandhaafd. Bij transmannen op testosteron neemt de botdichtheid op sommige plaatsen toe. Risico ontstaat bij hormoonstop zonder vervanging — bijvoorbeeld na orchiectomie zonder oestrogeen, of bij langdurige onderdosering.

Aanbevelingen voor monitoring

Internationale richtlijnen adviseren een DEXA-meting bij start van hormoonsubstitutie en periodiek tijdens behandeling, met extra aandacht bij adolescenten op puberteitsblokkeerders en bij langdurig hormoongebruik.

Wat het vervolgonderzoek liet zien

Amsterdamse onderzoekers volgden jongeren die puberteitsremmers en daarna hormonen kregen tot hun tweeëntwintigste. De botdichtheid, uitgedrukt als afwijking van het gemiddelde voor leeftijd en geslacht, daalde tijdens het gebruik van remmers en was bij transgender vrouwen op die leeftijd nog niet hersteld. Een analyse van gegevens van de Engelse jeugdkliniek kwam tot een vergelijkbaar beeld: na twee jaar remmers had een aanzienlijk deel van de jongeren een botdichtheid ver onder het gemiddelde voor hun leeftijd. De Amsterdamse studie wordt besproken op puberteitsremmers.nl, en een overzicht van wat remmers met de botten doen staat op puberteitsblokkers.nl. Hoe het dossier over remmers is opgebouwd, staat in de archiefbeschrijving van puberteitsremmers.nl.

Waarom dit telt

Ongeveer negentig procent van de botmassa wordt vóór het twintigste jaar opgebouwd. Wat in die jaren niet wordt aangemaakt, is later moeilijk in te halen. Een lagere piekbotmassa vergroot de kans op botontkalking en breuken op latere leeftijd. Of dat bij deze groep ook werkelijk tot meer breuken leidt, is niet bekend, omdat de eerste generatie behandelde jongeren daarvoor nog te jong is. De Cass Review noemt de onzekerheid over botgezondheid een van de redenen voor terughoudendheid.

Wat u zelf kunt doen

Voldoende calcium en vitamine D, lichaamsbeweging waarbij de botten worden belast en niet roken helpen de botten te beschermen. Tijdens een behandeling met remmers hoort de botdichtheid periodiek te worden gemeten. Vraag naar de uitslag en naar wat er gebeurt als die tegenvalt. Zie ook puberteitsblokkeerders, GnRH-agonisten en bijwerkingen van hormonen.