Wat is non-binair?

Non-binair betekent dat iemand zich niet, of niet uitsluitend, man of vrouw voelt. Een non-binair persoon plaatst zichzelf buiten de tweedeling man/vrouw: ertussenin, een beetje van beide of geen van beide. Het woord beschrijft een genderidentiteit, dus hoe iemand zichzelf ervaart. Het zegt niets over het lichaam en niets over op wie iemand valt.

Non-binair: betekenis van het woord

'Binair' betekent tweedelig. Met het binaire model wordt de indeling van mensen in mannen en vrouwen bedoeld. Non-binair is een vertaling van het Engelse non-binary en betekent letterlijk: niet tweedelig. In de vakliteratuur wordt het woord vaak in één adem genoemd met het oudere genderqueer.

Non-binair is een parapluterm. Eronder vallen uiteenlopende zelfomschrijvingen, zoals genderfluid, agender, bigender, trigender, polygender, demi-gender, pangender, maverique, aporagender en xenogender. Het volledige overzicht staat op de begrippenpagina.

Wat is een non-binair persoon?

Een non-binair persoon is iemand die zichzelf zo noemt. Er bestaat geen test, geen diagnose en geen lichamelijk kenmerk waaraan het is vast te stellen. Het berust op zelfrapportage. Wat non-binaire mensen gemeen hebben, is dat zij de indeling man/vrouw voor zichzelf als ontoereikend ervaren. Het gaat daarbij om een innerlijk gevoel van gender en niet om een beschrijving van het lichaam. Meer over dat onderscheid leest u bij genderidentiteit en expressie.

Wat voor geslacht heeft een non-binair persoon?

Een non-binair persoon heeft biologisch gezien hetzelfde geslacht als ieder ander: mannelijk of vrouwelijk. Non-binair is geen derde geslacht en geen biologische categorie. Ook intersekse is iets anders: dat zijn zeldzame medische variaties in de lichamelijke geslachtsontwikkeling. Het verschil tussen geslacht en gender wordt uitgelegd op de pagina wat is gender. In de officiële registratie staat een non-binair persoon in Nederland als man of vrouw, tenzij de rechter anders heeft beslist.

Hoe ziet een non-binair persoon eruit?

Dat is niet te zeggen. Aan de buitenkant is niet te zien of iemand non-binair is. Sommige non-binaire mensen kiezen voor een androgyn uiterlijk, met kleding en een kapsel die niet duidelijk mannelijk of vrouwelijk zijn. Anderen zien er net zo uit als de meeste mannen of vrouwen. Kleding en uiterlijk heten genderexpressie en dat is iets anders dan genderidentiteit.

Hoe spreek je een non-binair persoon aan?

Dat verschilt per persoon. Een deel van de non-binaire mensen houdt 'hij' of 'zij' aan. Anderen vragen om een genderneutraal voornaamwoord. Volgens het taaladvies van de Taalunie zijn 'die' en enkelvoudig 'hen' de meest kansrijke vormen, met 'diens' en 'hun' als bezitsvorm. Voorbeelden uit dat advies zijn: 'Hen is hier vandaag voor het eerst' en 'Vanavond komt Bo over diens boek praten'. In Nederland komt 'hen' vaker voor, in België 'die'.

Volgens Onze Taal komen 'hen' en 'hun' sinds ongeveer 2016 voor als enkelvoudige verwijswoorden. De Taalunie schrijft niets voor. Zij merkt op dat iemand vaak zelf een voorkeur heeft en dat het veelal wordt gewaardeerd als daarmee rekening wordt gehouden. Een wettelijke plicht om bepaalde voornaamwoorden te gebruiken bestaat niet. Meer hierover staat op de pagina over genderneutrale taal. Hoe het Nederlands aan 'die' en 'hen' kwam, is beschreven op letterbrij.nl.

De X in het paspoort

De Nederlandse wet kent geen algemene derde categorie naast man en vrouw. Een X is alleen via de rechter te krijgen. Op 28 mei 2018 bepaalde de rechtbank Limburg dat in de geboorteakte van Leonne Zeegers uit Breda mocht komen te staan dat het geslacht niet kon worden vastgesteld. Op 19 oktober 2018 kreeg Zeegers als eerste in Nederland een paspoort met een X. Sindsdien hebben meer mensen die weg gevolgd. Een wetsvoorstel om de X zonder rechter mogelijk te maken is in internetconsultatie gebracht. Hoe de procedure werkt, leest u bij geslachtsregistratie wijzigen en paspoort wijzigen.

Hoeveel mensen in Nederland zijn non-binair?

Het CBS schatte op basis van de Veiligheidsmonitor 2023 dat ongeveer 45 duizend inwoners van 15 jaar of ouder non-binair of genderqueer zijn. Dat is 0,3 procent van die bevolking. Volgens het CBS is deze groep gemiddeld jonger dan de rest van de bevolking en woont zij relatief vaak in zeer sterk stedelijke gemeenten. Andere onderzoeken komen op hogere of lagere cijfers uit. De uitkomst hangt sterk af van de vraag die wordt gesteld en van de antwoorden waaruit mensen kunnen kiezen.

Bekende non-binaire mensen

In Nederland is presentator en muzikant Raven van Dorst het bekendste voorbeeld. Van Dorst maakte op 5 mei 2021 op Instagram bekend non-binair te zijn en vroeg om de verwijswoorden 'die' en 'hen'. Van Dorst is geboren met een intersekse-conditie. Internationaal is de Britse zanger Sam Smith bekend, die in 2019 naar buiten trad als non-binair en om de Engelse voornaamwoorden 'they' en 'them' vroeg.

Non-binair en medische zorg

De Nederlandse genderzorg werd oorspronkelijk ingericht rond aanhoudende genderdysforie en een overgang van man naar vrouw of andersom. Voor non-binaire zorgvragen is steeds vaker een individueel traject mogelijk. Die vragen lopen uiteen van geen enkele medische stap tot specifieke hormonale of chirurgische ingrepen. De keerzijde is dat de indicatiestelling daardoor minder scherp is geworden. Hormonen en operaties zijn ingrijpend en deels onomkeerbaar. Zie ook de pagina over detransitie.

Kritische perspectieven

Het is reëel dat mensen ongemak ervaren bij starre verwachtingen over hoe een man of een vrouw zich hoort te gedragen. Daarvoor kan men begrip hebben zonder te concluderen dat iemand tussen of buiten de twee geslachten staat. Feministische en genderkritische auteurs, zoals Kathleen Stock en Helen Joyce, wijzen erop dat non-binair vaak eerder verzet tegen gendernormen uitdrukt dan een aparte categorie mens beschrijft.

Daarnaast is genderidentiteit een theoretisch begrip. Het is niet objectief te meten en berust op wat iemand over zichzelf zegt. Veel non-binaire labels zijn online ontstaan en hebben geen gevestigde wetenschappelijke onderbouwing. Dat de groep gemiddeld jong is en vaak in grote steden woont, past bij een cultureel verschijnsel. Onderzoekers wijzen op de rol van leeftijdgenoten en sociale media. In dat verband wordt ook de omstreden hypothese van rapid-onset genderdysforie besproken.

Ten slotte is er discussie over de gevolgen van erkenning. Voorstanders zien een derde optie in de registratie als erkenning van diversiteit. Critici wijzen op spanningen met rechten en voorzieningen die op geslacht zijn gebaseerd, zoals vrouwensport, opvang, statistieken en medisch onderzoek. Erkenning van een zelfgekozen label is volgens hen niet hetzelfde als wetenschappelijke onderbouwing.