Wat is intersekse?

Intersekse betekent dat iemand is geboren met geslachtskenmerken die niet volledig passen bij het gebruikelijke mannelijke of vrouwelijke patroon. Het gaat om lichamelijke kenmerken: de chromosomen, de hormonen, de geslachtsklieren of de geslachtsorganen. Artsen gebruiken meestal de term DSD, een afkorting van Differences of Sex Development.

Wat betekent intersekse?

Intersekse is een verzamelnaam en geen diagnose. Het woord omvat een reeks verschillende aangeboren variaties in de geslachtsontwikkeling. De term DSD is in 2006 vastgelegd in een internationale consensusverklaring van artsen. De afkorting stond toen voor Disorders of Sex Development. Tegenwoordig wordt het woord Disorders steeds vaker vervangen door Differences.

Intersekse zegt iets over het lichaam. Het zegt niets over iemands seksuele voorkeur en het is iets anders dan transgender. Voorbeelden van variaties die onder intersekse of DSD worden gerekend:

• Klinefelter-syndroom (XXY): chromosomaal mannelijk, met wisselende lichamelijke gevolgen;
• Turner-syndroom (X0): chromosomaal vrouwelijk, met gevolgen voor groei en vruchtbaarheid;
• Congenitale bijnierschorshyperplasie (CAH): een te hoge aanmaak van androgenen, vooral van belang bij kinderen met XX-chromosomen;
• Androgeenongevoeligheidssyndroom (AIS): het lichaam van iemand met XY-chromosomen reageert niet of minder op androgenen;
• 5-alfa-reductasedeficiëntie: de mannelijke uitwendige geslachtsorganen ontwikkelen zich anders dan gebruikelijk.

Wat is een intersekse persoon?

Een intersekse persoon is iemand met een van deze aangeboren variaties. De meeste intersekse personen leven als man of als vrouw en zien zichzelf ook zo. Sommigen beschouwen hun variatie als een deel van wie zij zijn en spreken er openlijk over. Anderen zien het als een medisch gegeven dat geen rol hoeft te spelen in hun identiteit. Beide opvattingen komen voor. Intersekse zijn maakt iemand niet transgender en ook niet non-binair.

Hoe ziet intersekse eruit?

Meestal is aan de buitenkant niets te zien. Bij veel variaties gaat het om de chromosomen, de hormonen of de inwendige organen. Zo'n variatie wordt lang niet altijd bij de geboorte ontdekt. Soms blijkt zij pas in de puberteit, bijvoorbeeld als die anders verloopt dan verwacht. Aan iemands uiterlijk of kleding is dus niet af te lezen of iemand intersekse is.

Hoe ziet het geslacht van een intersekse persoon eruit?

Dat verschilt per variatie. Bij veel intersekse personen zien de uitwendige geslachtsorganen er gewoon mannelijk of vrouwelijk uit. Bij een klein deel van de kinderen is bij de geboorte niet direct duidelijk of de uitwendige geslachtsorganen mannelijk of vrouwelijk zijn. Artsen spreken dan van een onduidelijk geslacht. Dat komt naar schatting voor bij 1 op de 2.000 tot 4.500 geboorten. Er bestaat dus niet één intersekse uiterlijk.

Intersekse baby: wat ouders te horen krijgen

Soms twijfelt een verloskundige of arts over het geslacht van een kind, bij de geboorte of al bij een echo tijdens de zwangerschap. Het kind wordt dan verwezen naar een DSD-team in een academisch ziekenhuis. In zo'n team werken onder meer een kinderendocrinoloog, een kinderuroloog, een gynaecoloog en een maatschappelijk werker samen. Het expertisecentrum van het Radboudumc vertelt ouders dat een variatie van het uitwendige geslacht op zichzelf geen ziekte is en dat de meeste kinderen een goede start hebben. Een onduidelijk geslacht kan wel wijzen op een ziekte of een verstoorde hormoonbalans. Daarom volgt snel onderzoek.

De kinderarts doet lichamelijk onderzoek. Er wordt bloed afgenomen om onder meer de hormonen te bepalen. Een kinderradioloog maakt een echo van de inwendige organen, de nieren en het geslacht. Zo nodig volgt genetisch onderzoek. Volgens het Radboudumc zijn de meeste onderzoeken binnen drie dagen afgerond.

Voor de geboorteaangifte bestaat een wettelijke regeling. Is het geslacht twijfelachtig, dan vermeldt de geboorteakte dat het geslacht niet is kunnen worden vastgesteld. Binnen drie maanden volgt een nieuwe akte op basis van een medische verklaring. Over een latere aanpassing leest u meer bij geslachtsregistratie wijzigen.

Operaties bij intersekse kinderen

Niet bij elke variatie is een operatie nodig. Soms is er een medische reden om wel te opereren. Lange tijd werden jonge kinderen ook geopereerd zonder medische noodzaak, om het lichaam te laten passen bij het geregistreerde geslacht. Intersekse-organisaties en mensenrechtenorganen, waaronder de Verenigde Naties, hebben die praktijk bekritiseerd als een aantasting van de lichamelijke integriteit, omdat het kind zelf geen toestemming kan geven. In Nederland zijn de richtlijnen aangescherpt in de richting van terughoudendheid. Een wettelijk verbod ontbreekt vooralsnog.

Hoeveel mensen zijn intersekse?

Dat hangt sterk af van de definitie. Het vaak genoemde cijfer van 1,7 procent komt van de biologe Anne Fausto-Sterling. Zij telde alle variaties mee die afwijken van het gebruikelijke patroon. Het grootste deel van die 1,7 procent bestaat uit een late, milde vorm van CAH. De arts Leonard Sax rekende in 2002 alleen de gevallen mee waarin het chromosomale geslacht niet overeenkomt met het uiterlijke geslacht, of waarin het lichaam niet als mannelijk of vrouwelijk is in te delen. Hij kwam uit op ongeveer 0,018 procent. Dat is minder dan twee op de tienduizend geboorten. Onder meer het Klinefelter-syndroom en het Turner-syndroom vallen bij Sax buiten de definitie. Wie een cijfer leest, moet dus nagaan welke definitie erachter zit.

Is intersekse een derde geslacht?

Nee. In het publieke debat wordt intersekse vaak aangehaald als bewijs dat het biologische geslacht een spectrum is. Die redenering is omstreden. De voortplanting van de mens berust op twee soorten geslachtscellen: zaadcellen en eicellen. Een derde soort bestaat niet. DSD's zijn variaties op de ontwikkeling naar een van beide en vormen geen extra geslacht. De volledige argumentatie staat in het artikel Intersekse is geen derde geslacht. Meer achtergrond vindt u bij gender en biologisch geslacht.

Intersekse en transgender worden vaak in één adem genoemd, maar hebben inhoudelijk weinig met elkaar te maken. Intersekse gaat over het lichaam. Transgender gaat over genderidentiteit, dus over hoe iemand zichzelf ziet. De afkortingen AMAB en AFAB verwijzen naar het geslacht dat bij de geboorte is geregistreerd. Bij intersekse kinderen is juist die registratie soms onzeker. Het verschil en de overlap tussen beide zijn uitgewerkt op transgenderidentiteit.nl.