Wat is transgender?

Transgender betekent dat iemand zich niet, of niet volledig, herkent in het geslacht dat bij de geboorte is geregistreerd. Een transgender persoon is bijvoorbeeld als jongen geboren en voelt zich vrouw, of is als meisje geboren en voelt zich man. Het woord is een verzamelterm en zegt niets over de vraag of iemand een medische behandeling heeft gehad.

Wat betekent transgender?

Het woord is samengesteld uit het Latijnse trans, dat 'aan de andere kant van' betekent, en gender. Met gender wordt hier de genderidentiteit bedoeld: het innerlijke gevoel man, vrouw, geen van beide of iets ertussenin te zijn. Bij een transgender persoon komt dat gevoel niet overeen met het geslacht in de geboorteakte. Het tegenovergestelde is cisgender. Meer achtergrond staat op wat is gender.

Transgender is een bijvoeglijk naamwoord. Men spreekt daarom bij voorkeur van een transgender persoon en niet van 'een transgender'. De term is breed. Hij omvat mensen die hormonen of operaties willen, maar ook mensen die alleen hun naam, kleding of aanspreekvorm aanpassen. Ook mensen die zich non-binair noemen worden vaak tot de groep gerekend.

Wat is een transvrouw?

Een transvrouw, ook wel transgender vrouw genoemd, is iemand die bij de geboorte als jongen is geregistreerd en zich vrouw voelt. Een oudere aanduiding voor deze richting is man-naar-vrouw, afgekort MTF. Het bredere begrip is transfeminien. Een transvrouw kan hormonen gebruiken of operaties hebben ondergaan, maar dat hoeft niet.

Wat is een transman?

Een transman, ook geschreven als trans man of transgender man, is iemand die bij de geboorte als meisje is geregistreerd en zich man voelt. De oudere aanduiding is vrouw-naar-man, afgekort FTM. Het bredere begrip is transmasculien. Ook hier geldt dat het woord niets zegt over een medische behandeling.

Verschil tussen transgender en transseksueel

Transseksueel is een oudere, medische term. Hij werd gebruikt voor mensen die hun lichaam met hormonen en operaties wilden aanpassen aan het andere geslacht. De internationale classificatie ICD-10 sprak nog van transseksualiteit. In de opvolger ICD-11, die sinds 1 januari 2022 geldt, is dat vervangen door genderincongruentie. Transgender is het bredere woord: het omvat ook mensen zonder medische wens. In het dagelijks taalgebruik heeft transgender het woord transseksueel grotendeels vervangen. Hoe transgender van een smal etiket uitgroeide tot parapluterm, staat op letterbrij.nl. Het bekendste symbool van mensen die zich transgender noemen is de transgendervlag uit 1999.

Verschil tussen transgender en travestiet

Een travestiet draagt kleding die bij het andere geslacht hoort, af en toe of regelmatig, zonder blijvend als het andere geslacht te willen leven. Travestie gaat over kleding en presentatie, niet over de identiteit. Transgender is ook iets anders dan intersekse. Intersekse gaat over aangeboren lichamelijke variaties in de geslachtskenmerken, transgender over de beleving van het eigen geslacht.

Hoeveel transgenders zijn er in Nederland?

Het antwoord hangt af van de definitie. Het CBS publiceerde in 2024 een schatting op basis van de Veiligheidsmonitor 2023. Daarin gaf ongeveer 1 procent van de bevolking van 15 jaar en ouder aan transgender, non-binair of genderqueer te zijn. Dat zijn ongeveer 151.000 personen: 60.000 transgender mannen, 45.000 transgender vrouwen en 45.000 non-binaire of genderqueer personen.

Een smallere definitie geeft een lager aantal. Een studie van Kuyper uit 2012 keek naar mensen met een afwijkende genderidentiteit die ook ontevreden waren over hun lichaam en een behandeling wensten. Dat gold voor 0,6 procent van de mannen en 0,2 procent van de vrouwen, ongeveer 48.000 personen van 15 tot 70 jaar.

Transgender en genderdysforie

Transgender is geen diagnose. Er bestaat geen medische test die vaststelt of iemand transgender is. De diagnose genderdysforie beschrijft het aanhoudende lijden dat sommige transgender personen ervaren. Niet iedereen die zich transgender noemt heeft die diagnose. Wie over zichzelf twijfelt, kan de Transcheck invullen en het gesprek aangaan met de huisarts. Persoonlijke verhalen over wachtlijsten, hormonen en twijfel staan op ikbentrans.nl.

Medische transitie

Een medische transitie bestaat meestal uit hormoontherapie en bij een deel van de mensen uit chirurgische ingrepen. De behandeling is ingrijpend en voor een deel onomkeerbaar. Het gaat om vruchtbaarheid, seksueel functioneren en vaak levenslang medicijngebruik. Een weloverwogen besluit vraagt om volledige informatie over die gevolgen. Een deel van de mensen komt later op de transitie terug. Zie detransitie.

Juridische positie in Nederland

In Nederland kan iemand het geslacht in de geboorteakte laten wijzigen. Sinds 1 juli 2014 is daarvoor geen operatie meer nodig. Wel is een deskundigenverklaring vereist, en de aanvrager moet 16 jaar of ouder zijn. Een wetsvoorstel om die verklaring te schrappen is in 2025 ingetrokken. Lees meer over de Transgenderwet en over het wijzigen van de geslachtsregistratie.

Kritische kanttekeningen

Genderidentiteit is een begrip dat zich niet objectief laat meten. Het berust op wat iemand over zichzelf vertelt. Doordat de term transgender ook wordt gebruikt door mensen zonder dysforie, vervaagt het onderscheid tussen een medische aandoening en een identiteit.

Het aantal mensen dat zich transgender noemt is sinds ongeveer 2010 sterk gestegen, vooral onder tienermeisjes en jonge vrouwen. Littman introduceerde in 2018 in dit verband het omstreden begrip rapid-onset genderdysforie. Sociale media en de invloed van leeftijdgenoten worden als mogelijke verklaringen genoemd.

Ook de medische zorg staat ter discussie. Het Nederlandse Dutch Protocol gold lang als internationale standaard. De Britse Cass Review (2024) noemde het bewijs voor puberteitsblokkers en hormonen bij minderjarigen opmerkelijk zwak. Zweden en Finland hebben de behandeling van minderjarigen beperkt. De Gezondheidsraad adviseerde op 30 juni 2026 dat de Nederlandse zorg voor jongeren zorgvuldig is ingericht. Zie de Cass Review.

Transgender personen hebben vaker psychische klachten dan de rest van de bevolking. De Zweedse studie van Dhejne en collega's (2011) vond dat psychiatrische problemen en sterfte ook na een medische transitie verhoogd bleven. Denkt u aan zelfdoding of maakt u zich zorgen om iemand? Bel 113 Zelfmoordpreventie op 0800-0113 of chat via 113.nl.