Lisa Littman
Lisa Littman is een Amerikaanse arts en onderzoeker. Zij werd bekend door een artikel dat in 2018 verscheen in het wetenschappelijke tijdschrift PLOS One, toen zij verbonden was aan Brown University. Daarin beschreef zij voor het eerst wat zij rapid-onset genderdysforie noemde.
Het hoofdartikel over dit onderwerp is Littman 2018 — Rapid-Onset Gender Dysphoria.
Waar het over gaat
Littman liet ouders een vragenlijst invullen over kinderen bij wie de genderdysforie volgens hen plotseling in of na de puberteit was begonnen. Op grond van de antwoorden opperde zij dat vriendengroepen en internet daarbij een rol kunnen spelen. Later publiceerde zij ook onderzoek onder mensen die hun transitie hadden teruggedraaid.
Ontvangst en kritiek
Het artikel riep direct veel kritiek op, vooral omdat alleen ouders waren ondervraagd en zij waren geworven via websites waar bezorgde ouders samenkwamen. PLOS One liet het stuk opnieuw beoordelen en publiceerde in 2019 een gecorrigeerde versie. Daarin staat dat het gaat om waarnemingen van ouders en niet om een erkende diagnose. Grote beroepsverenigingen erkennen de term niet en raden gebruik in de zorg af. De hypothese blijft niettemin een vast onderdeel van het wetenschappelijke debat.
Achtergrond en opzet van het onderzoek
Littman had voor dit onderzoek niet eerder over genderdysforie gepubliceerd. Aanleiding was haar waarneming dat meerdere tieners uit dezelfde vriendengroep zich kort na elkaar als transgender identificeerden. De vragenlijst stond open van 29 juni tot 12 oktober 2016 en leverde 256 bruikbare antwoorden op. De oproep stond op drie websites: 4thWaveNow, Transgender Trend en Youth Trans Critical Professionals. De ethische toetsing vond plaats bij de Icahn School of Medicine at Mount Sinai en Littman ontving voor de studie geen specifieke financiering. De cijfers staan bij het archiefstuk over het artikel zelf.
Na de publicatie
Binnen twee weken na verschijning kondigde PLOS One een nieuwe beoordeling aan. Brown University haalde op dezelfde dag het persbericht over de studie van de eigen website. In de gecorrigeerde versie van 19 maart 2019 zijn titel, samenvatting, inleiding, discussie en conclusie herschreven; de resultaten bleven ongewijzigd. De beroepsvereniging WPATH verklaarde in september 2018 dat de term door geen enkele beroepsvereniging wordt erkend. Een Canadese studie van Bauer en collega's onder 173 jongeren vond in 2021 geen aanwijzingen voor een afzonderlijk klinisch verschijnsel. Littman antwoordde dat die studie een onjuiste definitie hanteerde. Sinds januari 2021 is zij voorzitter van het Institute for Comprehensive Gender Dysphoria Research. Op haar eigen website staat dat de term geen formele diagnose is en dat de steun voor de hypothese sinds 2018 is toegenomen. In 2026 zette klinisch psycholoog Kenneth Zucker het bewijs opnieuw op een rij; zie de bespreking van die studie. Haar latere onderzoek sluit aan op het onderwerp detransitie.