Asielrecht voor transgender personen

Het Vluchtelingenverdrag van 1951 erkent vervolging op grond van behoren tot een 'sociale groep' als grond voor vluchtelingenstatus.

Internationale grondslag

Het Vluchtelingenverdrag van 1951 erkent vervolging op grond van behoren tot een 'sociale groep' als grond voor vluchtelingenstatus. UNHCR-richtlijnen bevestigen dat transgender personen onder die definitie kunnen vallen.

Nederlands beleid

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) hanteert specifieke werkinstructies voor LHBTI-asielzoekers, waaronder transgender personen. Bij beoordeling van een aanvraag wordt rekening gehouden met landeninformatie over vervolging, sociale acceptatie en toegang tot zorg.

Praktijk

In de praktijk zijn knelpunten gerapporteerd rond opvanglocaties, registratie van geslacht en toegang tot transgenderzorg tijdens de asielprocedure. Organisaties zoals COC Nederland en Transgender Netwerk Nederland behartigen belangen rond dit thema. Hoe het COC uitgroeide tot een spil in wetgeving en beleid, staat op genderlobby.nl, in het profiel van COC Nederland.

Europese rechtspraak

Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft de regels voor lhbti-asielzoekers in drie uitspraken uitgewerkt. In 2013 oordeelde het dat van een asielzoeker niet mag worden verwacht dat hij zijn geaardheid in het land van herkomst verbergt om vervolging te ontlopen. In 2014 stelde het grenzen aan het onderzoek naar de geloofwaardigheid: vragen over seksuele handelingen en het vragen om bewijs daarvan zijn niet toegestaan. In 2018 verbood het psychologische tests om iemands geaardheid vast te stellen. De uitspraken gingen over seksuele gerichtheid, maar worden ook op genderidentiteit toegepast.

Geloofwaardigheid

De kern van elke aanvraag is de vraag of het relaas geloofwaardig is. De IND kijkt naar het persoonlijke verhaal: hoe iemand zich bewust werd van zijn of haar identiteit, wat dat in de omgeving betekende en wat er is gebeurd. Stereotiepe verwachtingen mogen daarbij geen rol spelen. Voor transgender asielzoekers telt ook de situatie in het herkomstland: of een juridische wijziging van het geslacht mogelijk is, of er geweld door de overheid of door burgers voorkomt en of de autoriteiten bescherming bieden.

Opvang en zorg

Tijdens de procedure verblijven asielzoekers in de opvang van het COA, waar zij woonruimte delen met landgenoten. Voor transgender asielzoekers kan dat onveilig zijn; op verzoek is overplaatsing mogelijk. Medische zorg loopt via de regeling voor asielzoekers. Een al begonnen hormoonbehandeling kan worden voortgezet, maar voor nieuwe behandeling gelden dezelfde wachttijden als voor ieder ander. Hoe opvang en zorg voor deze groep in Nederland zijn geregeld, beschrijft trans-nederland.nl in het dossier over vluchtelingen en trans. Het internationale kader staat bij internationale rechten en de rechtspraak van het mensenrechtenhof bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.