De Yogyakarta-beginselen

De Yogyakarta-beginselen werden in 2006 opgesteld door een internationale groep mensenrechtenexperts in Yogyakarta (Indonesië).

Achtergrond

De Yogyakarta-beginselen werden in 2006 opgesteld door een internationale groep mensenrechtenexperts. Ze beschrijven hoe bestaand internationaal mensenrechtenrecht zich verhoudt tot seksuele oriëntatie en genderidentiteit.

Yogyakarta plus 10

In 2017 werd een aanvulling gepubliceerd (Yogyakarta Principles plus 10) met onder andere beginselen rond geslachtskenmerken (intersekse), rechten van staatlozen en het recht op waarheid.

Status

De beginselen zijn geen verdrag en niet bindend. Ze worden wel veelvuldig aangehaald in jurisprudentie van mensenrechtenhoven, zoals het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, in rapporten van VN-organen en in beleid van staten en NGOs. Wie deze normen opstelt en hoe ze in Nederland landen, beschrijft genderlobby.nl in het artikel over WPATH, ILGA en de Yogyakarta Principles.

Totstandkoming

De tekst werd in november 2006 vastgesteld tijdens een bijeenkomst aan de Gadjah Mada-universiteit en in maart 2007 in Genève gepresenteerd. De 29 ondertekenaars waren juristen, academici, voormalige VN-functionarissen en vertegenwoordigers van belangenorganisaties, onder wie Mary Robinson, oud-president van Ierland en voormalig Hoge Commissaris voor de Mensenrechten. Staten waren niet bij het opstellen betrokken.

Wat er staat over genderidentiteit

Het derde beginsel gaat over erkenning voor de wet. Het stelt dat de genderidentiteit die iemand zelf bepaalt, bij de persoonlijkheid hoort en dat niemand gedwongen mag worden tot een medische behandeling om die identiteit erkend te krijgen. Dit beginsel is de grondslag geworden voor wetgeving op basis van zelfverklaring. De aanvulling van 2017 gaat verder en roept staten op de registratie van geslacht in identiteitsdocumenten te beëindigen.

Kritiek

Critici wijzen erop dat de beginselen het gezag van internationaal recht uitstralen zonder dat ze door staten zijn onderhandeld of aanvaard. Zij zijn opgesteld door een kleine groep deskundigen, en de gevolgen voor rechten die op geslacht zijn gebaseerd kwamen bij het opstellen niet aan de orde. Robert Wintemute, hoogleraar mensenrechten in Londen en een van de ondertekenaars, zei daar in 2021 openlijk spijt van te hebben: aan de positie van vrouwen was volgens hem niet gedacht. Zie ook VN-resoluties over gender, internationale rechten en Transgenderwet Nederland.