Colorado laat kiezers rechtstreeks stemmen over verbod op genderchirurgie bij minderjarigen

Op 3 november 2026 krijgen de inwoners van Colorado een vraag op hun stembiljet die nergens anders in een Democratisch bolwerk op deze manier is voorgelegd: mag genderchirurgie bij minderjarigen nog langer worden toegestaan? Proposition 135, officieel de "Prohibit Surgeries for Treatment in Response to Minors' Perception of Sex or Gender Measure", zou de "Protect Children from Irreversible Sex Change Surgery Act" invoeren. Waar vergelijkbare verboden in de Verenigde Staten tot nu toe steeds via de volksvertegenwoordiging in Republikeinse staten tot stand kwamen, ligt deze keer de beslissing bij de kiezer zelf, in een staat die bij de laatste presidentsverkiezingen ruim op de Democraten stemde.

Wat het voorstel precies regelt

De tekst van Proposition 135 is smal en specifiek. Het voorstel verbiedt genderchirurgie bij Colorado-ingezetenen onder de 18 jaar, en verbiedt daarnaast het gebruik van staats- of federale middelen — waaronder verzekeringsdekking en Medicaid-vergoedingen — om zulke ingrepen bij minderjarigen te betalen. Drie categorieën vallen expliciet buiten het verbod: behandeling van verworven lichamelijke of chemische afwijkingen, behandeling van mensen die zijn geboren met een medisch vastgestelde variatie in geslachtsontwikkeling (DSD), en jongensbesnijdenis. Het voorstel haalde de stembus nadat initiatiefnemers op 17 maart 2026 bijna 165.000 handtekeningen bij de Colorado secretary of state inleverden — ruim boven de vereiste drempel.

Een verbod dat de praktijk amper raakt

Het meest opvallende feit in de hele discussie is misschien wel dit: genderchirurgie bij minderjarigen komt in de Verenigde Staten sowieso zelden voor, en Colorado-ziekenhuizen bieden dergelijke ingrepen aan minderjarigen momenteel niet aan. Journalisten van Colorado Sun constateren dan ook dat Proposition 135, mocht ze worden aangenomen, vooral een juridische stok achter de deur zou zijn voor een praktijk die nu al niet plaatsvindt — eerder een signaal en een waarborg voor de toekomst dan een ingreep in de actuele zorgverlening. Dat verandert niets aan de symbolische lading van de stemming: als de eerste traditioneel Democratische staat zo'n verbod via een volksraadpleging aanneemt, is dat een indicatie dat het draagvlak voor terughoudendheid bij medische transitiezorg voor minderjarigen zich niet langer tot conservatieve kiesdistricten beperkt.

Tegenargument: te breed geformuleerd?

Voorstanders van het huidige beleid, geciteerd door Colorado Newsline, waarschuwen dat de formulering van het voorstel verder zou kunnen reiken dan de initiatiefnemers claimen en in de praktijk verwarring zou kunnen zaaien over welke ingrepen nog wél zijn toegestaan — met als risico dat ook zorgverleners buiten het eigenlijke doelwit voorzichtiger worden. Dat is een redelijk punt van kritiek op wetgeving die via een volksinitiatief tot stand komt, zonder de gebruikelijke amendering in een wetgevend orgaan. Maar de tekst van Proposition 135 zelf wijst drie categorieën nadrukkelijk aan die buiten het verbod vallen, wat de vrees voor ongewilde nevenschade enigszins temperen. Dat betekent niet dat het achterliggende debat is opgelost: of chirurgische ingrepen bij genderdysforie bij minderjarigen een bewezen gunstig effect hebben, blijft een open vraag. De Amerikaanse beroepsvereniging van plastisch chirurgen stelde begin 2026 zelf dat het bewijs voor genderchirurgie bij minderjarigen tekortschiet. Een analyse van de uitkomstdata na dit soort chirurgie laat zien dat juist de langetermijneffecten op de geestelijke gezondheid onvoldoende systematisch zijn bijgehouden — een leemte die los van de uitslag in Colorado blijft bestaan.

Onderdeel van een breder Amerikaans patroon

Proposition 135 staat niet op zichzelf. In 2025 oordeelde het Amerikaanse Hooggerechtshof in de zaak-Skrmetti dat staten medische transitiebehandeling van minderjarigen mogen verbieden. Eerder dit jaar bepaalde het Amerikaanse Hooggerechtshof al dat staten transgender meisjes mogen uitsluiten van meisjes- en vrouwensport, en per 13 oktober 2026 vergoedt Medicaid geen hormonen of operaties meer bij genderzorg voor minderjarigen. Die eerdere stappen kwamen van een rechtbank en een federale uitvoeringsinstantie onder een Republikeinse regering. Colorado's referendum is daarentegen een rechtstreekse volksraadpleging in een staat die doorgaans niet met dat kamp wordt geassocieerd — en dat maakt de uitslag op 3 november relevanter dan de feitelijke impact op de zorgpraktijk op dit moment al zou suggereren.

Bronnen

• Wikipedia, "2026 Colorado Proposition 135", geraadpleegd oktober 2026. en.wikipedia.org
• Colorado Sun, "Proposition 135: Colorado voters will decide whether to ban gender-related surgeries for kids", 4 oktober 2026. coloradosun.com
• Hoodline, "Colorado Proposition 135: Youth Gender Surgery Ban Explained", oktober 2026. hoodline.com
• Colorado Newsline, "Ballot measure to ban youth gender-affirming surgeries could disrupt other forms of healthcare", 2 oktober 2026 (gearchiveerde versie). web.archive.org