Therapy First en Genspect botsen over aanpak genderzorg

Begin oktober 2026 kwamen in New York zo'n vierhonderd therapeuten, psychologen en clinici samen op de jaarconferentie van Therapy First — de beroepsorganisatie die zich sinds 2021 inzet voor "psychotherapie vóór elke medische behandeling" bij jongeren met genderdysforie. Onder de sprekers: Erica Anderson, zelf transvrouw en klinisch psycholoog, Laura Edwards-Leeper, oprichtend psycholoog van de allereerste Amerikaanse genderkliniek voor kinderen, en Anna Hutchinson, de klokkenluidster van de inmiddels gesloten Tavistock-kliniek in Londen. Op het eerste gezicht een eensgezind gezelschap van voorzichtige professionals. Maar wie goed luistert, hoort een verdeeldheid die net zo scherp is als die tussen voor- en tegenstanders van medische transitie zelf.

Twee smaken van voorzichtigheid

Therapy First, onder voorzitter Paul Garcia-Ryan, formuleert zijn positie behoedzaam: medische ingrepen bij jongeren "moeten met gepaste terughoudendheid worden benaderd" gezien het beperkte bewijs en de ontwikkelingsfase waarin jongeren zich bevinden. Therapie blijft de eerste stap, maar een latere medische behandeling wordt niet principieel uitgesloten. Genspect, de organisatie van psychotherapeut Stella O'Malley, gaat een stap verder: medische transitie zou voor minderjarigen nooit mogen plaatsvinden, en genderdysforie wordt er eerder geduid als een vorm van "extreme overgewaardeerde overtuiging" dan als een aandoening die om hormonale of chirurgische behandeling vraagt. Twee organisaties die allebei kritisch staan tegenover het affirmatieve model, maar op compleet verschillende gronden — een nuance die in het publieke debat vaak verdwijnt onder de simpele tweedeling voor- of tegenstander.

Een vertrek dat iets blootlegt

Hoe reëel die spanning is, bleek uit het vertrek van klinisch maatschappelijk werker Pamela Garfield-Jaeger, die zich publiekelijk distantieerde van Therapy First. Volgens verslaggeving van Gender Clinic News (Bernard Lane, 28 september 2026) wringt bij critici vooral de vraag hoeveel ruimte een "exploratieve" aanpak in de praktijk nog laat voor jongeren die, na zorgvuldige begeleiding, alsnog voor medische stappen kiezen. Daar raakt Therapy First aan een probleem dat elke tussenpositie kent: wie weigert een hard "nooit" of een hard "altijd" uit te spreken, krijgt kritiek van beide kanten — van affirmatieve clinici die terughoudendheid al als obstructie zien, én van Genspect-aanhangers die elke opening naar medische behandeling als een compromis te veel beschouwen.

Wat de cijfers wél en niet zeggen

Een deel van het geschil draait, zoals zo vaak, om cijfers. Op de conferentie werd verwezen naar het overzicht van Ristori en Steensma (2016), dat op basis van tien prospectieve vervolgstudies liet zien dat de genderdysforie bij een aanzienlijk deel van de kinderen vanzelf wegebt rond de puberteit — met in de afzonderlijke studies sterk uiteenlopende cijfers. Zulke bevindingen worden door affirmatieve clinici vaak gebagatelliseerd en door strikte critici soms juist te stellig ingezet. De werkelijke methodologische kritiek — over wie wordt meegeteld als "verloren voor follow-up" en hoe vroege sociale transitie de uitkomst beïnvloedt — ligt genuanceerder dan beide kampen in het publieke debat laten doorschemeren. Genderinfo.nl zet die desistance-cijfers en de kritiek daarop afzonderlijk op een rij.

Waarom een interne knokpartij ertoe doet

Het is verleidelijk om dit af te doen als een ruzie tussen bondgenoten die buiten hun bubbel weinig gewicht in de schaal legt. Maar de episode laat iets zien dat breder opgaat: zodra clinici binnen hun eigen beroepsgroep kritische kanttekeningen plaatsen bij een dominant behandelmodel, volgt vaak sociale of professionele druk om te zwijgen — iets wat eerder dit jaar ook een Amerikaanse ACOG-sectievoorzitter overkwam na kritiek op WPATH-richtlijnen. Of die druk nu van voorstanders van affirmatieve zorg komt of, zoals bij Garfield-Jaeger, van binnen de voorzichtige hoek zelf: het patroon dat afwijkende clinische inschattingen worden afgestraft in plaats van inhoudelijk besproken, is hetzelfde. Wie meer wil weten over de centrale figuren in dit bredere debat — van Erica Anderson tot de ontwikkelaars van het Dutch Protocol — vindt een uitgebreid overzicht van sleutelfiguren op Dutch Protocol, de netwerksite die het Nederlandse behandelmodel en zijn internationale critici in kaart brengt.

Voor ouders en clinici die een weg zoeken tussen twee uitersten is dat weinig geruststellend: zelfs organisaties die het eens zijn over voorzichtigheid, vinden geen gemeenschappelijke taal over wat die voorzichtigheid in de spreekkamer concreet betekent. Het laat zien dat "terughoudendheid" geen vaststaand protocol is, maar een voortdurend onderhandelde positie — met elke clinicus die zich eraan waagt, een nieuw doelwit.

Bronnen

• Gender Clinic News, Bernard Lane, "Let's talk", 28 september 2026. genderclinicnews.com
• Therapy First, "About us", geraadpleegd oktober 2026. therapyfirst.org