Wanneer ouders geen toestemming geven

In Nederland is voor medische behandeling van minderjarigen tussen 12 en 16 jaar de toestemming van de ouders nodig naast die van de minderjarige.

Uitgangspunt

In Nederland is voor medische behandeling van minderjarigen tussen 12 en 16 jaar de toestemming van de ouders nodig naast die van de minderjarige. Voor 16- en 17-jarigen beslist de minderjarige zelfstandig, met uitzonderingen voor ingrijpende of zeer specifieke behandelingen.

Conflict tussen ouder en kind

Wanneer ouders geen toestemming geven voor zorg die de minderjarige en de behandelaar wel wensen, kan de kinderrechter worden ingeschakeld. De rechter weegt het belang van het kind, de noodzaak van behandeling en de standpunten van alle betrokkenen.

Praktijk in genderzorg

In genderpoliklinieken wordt doorgaans ingezet op gezinsoverleg en bemiddeling voordat juridische stappen aan de orde komen. Het ontbreken van ouderlijke toestemming maakt behandeling — zeker bij ingrijpende interventies — in de praktijk vrijwel onmogelijk.

De uitzondering in de wet

De wet kent voor jongeren van twaalf tot zestien twee uitzonderingen op de eis van ouderlijke toestemming. De arts mag toch behandelen als dat nodig is om ernstig nadeel voor de jongere te voorkomen, of als de jongere de behandeling na de weigering van de ouders weloverwogen blijft wensen. Die tweede uitzondering is ruim geformuleerd. In de genderzorg wordt zij voor zover bekend zelden gebruikt, omdat de behandelprotocollen de steun van de ouders als voorwaarde stellen.

Als ouders het onderling oneens zijn

Ouders die samen het gezag hebben, moeten allebei instemmen. Zijn zij het niet eens, bijvoorbeeld na een scheiding, dan kan een van hen de rechter vragen het geschil te beslissen of vervangende toestemming te geven. De rechter kan een deskundige horen en de Raad voor de Kinderbescherming om advies vragen. Het belang van het kind is daarbij het uitgangspunt, maar over wat dat belang is, lopen de opvattingen juist in deze zaken uiteen. Praktische en juridische tips voor ouders die het onderling niet eens zijn, geeft deouders.nl.

Ervaringen in het buitenland

In andere landen hebben rechters zich vaker over zulke conflicten uitgesproken. In Australië bepaalde de familierechter in 2020 dat de rechter moet beslissen wanneer een ouder het niet eens is met de behandeling. In Canada kreeg een vader die bezwaar maakte tegen de hormoonbehandeling van zijn kind in 2020 ongelijk; de rechter achtte de jongere zelf in staat om toe te stemmen. Ouders die twijfelen, voelen zich daardoor soms onder druk gezet. Praktische aanwijzingen staan in de gids voor bezorgde ouders en bij de rol van ouders; het wettelijke kader bij minderjarigen en toestemming.