Bränström 2019 — corrigerende update

Bränström en Pachankis publiceerden in 2019 in The American Journal of Psychiatry een Zweedse populatiestudie waarvan de samenvatting concludeerde dat geslachtsbevestigende chirurgie geassocieerd was met een afname in mentale-gezondheidszorggebruik.

Oorspronkelijke claim

Bränström en Pachankis publiceerden in 2019 in The American Journal of Psychiatry een Zweedse populatiestudie waarvan de samenvatting concludeerde dat geslachtsbevestigende chirurgie geassocieerd was met een afname in mentale-gezondheidszorggebruik.

Correctie 2020

Na heranalyse door onafhankelijke onderzoekers en na verzoek van de hoofdredactie publiceerden de auteurs in 2020 een correctie. De gecorrigeerde analyse vond geen statistisch significant verschil tussen behandelde en niet-behandelde groepen in mentale gezondheidsuitkomsten.

Betekenis

De casus wordt vaak aangehaald als illustratie van de moeilijkheid om causale uitspraken te doen over de effectiviteit van geslachtsbevestigende ingrepen op basis van observationele data. Wie bij onzekere uitkomsten de bewijslast draagt, wordt besproken op transethiek.nl.

Opzet van de studie

De onderzoekers gebruikten de Zweedse bevolkingsregisters. Zij selecteerden 2.679 mensen die tussen 2005 en 2015 de diagnose genderincongruentie hadden gekregen en keken hoe vaak zij in 2015 zorg kregen voor stemmings- en angststoornissen, medicijnen daarvoor kregen voorgeschreven of na een zelfmoordpoging in het ziekenhuis waren opgenomen. Voor hormoonbehandeling vonden zij geen verband met minder zorggebruik. Voor operaties leek dat verband er wel: hoe langer geleden de operatie, hoe minder zorg.

Wat er misging

Na de publicatie ontving het tijdschrift een reeks ingezonden brieven van onderzoekers. Zij wezen erop dat de studie geopereerde mensen niet had vergeleken met mensen met dezelfde diagnose die niet waren geopereerd. Die vergelijking is nodig om iets over het effect van de operatie te kunnen zeggen. Op verzoek van het tijdschrift voerden de auteurs de analyse alsnog uit. Het verschil bleek niet aantoonbaar. In de correctie van augustus 2020 schreven zij dat de conclusie dat operaties het zorggebruik verminderen te sterk was.

Nasleep

De oorspronkelijke conclusie had veel aandacht gekregen in de media en werd aangehaald als bewijs dat operaties de psychische gezondheid verbeteren. De correctie kreeg veel minder aandacht, en de eerste versie wordt nog geregeld geciteerd. De gang van zaken laat zien waarom een enkele studie, en zeker de samenvatting ervan, weinig zegt zonder de onderliggende analyse. Zie ook bias in gender-onderzoek en de eerdere Zweedse studie van Dhejne uit 2011.

Veelgestelde vragen