Genderzorg in Zuid-Afrika

De Alteration of Sex Description and Sex Status Act 49 of 2003 maakt wijziging van geslacht in de registers mogelijk na medische behandeling of bij intersekse-personen.

Wettelijk kader

De Alteration of Sex Description and Sex Status Act 49 of 2003 maakt wijziging van geslacht in de registers mogelijk na medische behandeling of bij intersekse-personen. Zuid-Afrika kent verder een sterke grondwet die discriminatie op grond van geslacht en seksuele oriëntatie verbiedt.

Klinische zorg

Genderzorg in het publieke systeem is beperkt en geconcentreerd in een handvol grote ziekenhuizen (Pretoria, Kaapstad, Johannesburg). Wachttijden zijn lang en de kwaliteit varieert.

De procedure

De aanvraag loopt via het ministerie van Binnenlandse Zaken. De aanvrager levert verklaringen van twee artsen aan over de behandeling. De wet eist geen operatie aan de geslachtsorganen; een hormoonbehandeling kan volstaan. In de praktijk klagen aanvragers over ambtenaren die toch om bewijs van een operatie vragen en over procedures die jaren duren. Een regeling op basis van zelfverklaring bestaat niet.

Publieke en particuliere zorg

De bekendste publieke voorziening is de transgenderkliniek van het Groote Schuur-ziekenhuis in Kaapstad, die in 2009 werd opgericht. Ook het Steve Biko Academic Hospital in Pretoria en het Chris Hani Baragwanath-ziekenhuis bij Johannesburg bieden zorg. Het aantal operaties per jaar is klein, zodat de wachtlijst voor een operatie in het publieke stelsel vele jaren beslaat. Wie het kan betalen, wijkt uit naar particuliere klinieken; particuliere verzekeraars vergoeden de behandeling vaak niet.

Richtlijn

De Southern African HIV Clinicians Society publiceerde in 2021 een richtlijn voor genderbevestigende zorg in zuidelijk Afrika. Die volgt het affirmatieve model en sluit aan bij de standaarden van WPATH. Een onafhankelijke systematische beoordeling van het bewijs, zoals in Finland, Zweden en Engeland, heeft in Zuid-Afrika niet plaatsgevonden. Wat WPATH is en hoe de organisatie haar standaarden opstelt, staat op wpath.nl; de inhoudelijke bezwaren staan bij kritiek op de Standards of Care versie 8. Het debat over de behandeling van minderjarigen wordt er vooral gevoerd door artsen en ouders die naar de Cass Review verwijzen. Andere landen staan bij beleid per land.