Gender en gevangenis
De plaatsing van transgender gedetineerden raakt vragen over veiligheid van de persoon, veiligheid van medegedetineerden, juridische geslachtsregistratie en de rol van medische transitie.
Beleidsvraagstuk
De plaatsing van transgender gedetineerden raakt vragen over veiligheid van de persoon, veiligheid van medegedetineerden, juridische geslachtsregistratie en de rol van medische transitie.
Nederland
In Nederland houdt de Dienst Justitiële Inrichtingen rekening met genderidentiteit bij plaatsing, met individuele weging van risico's. De juridische geslachtsregistratie speelt een rol maar is niet allesbepalend. Hoe Nederland de plaatsing regelt en wat het van het buitenland kan leren, staat op vrouwenruimtes.nl.
Internationaal
Beleid verschilt sterk per land. In het Verenigd Koninkrijk leidde in 2023 een aantal incidenten tot strengere plaatsingsregels, waarbij gedetineerden met een geschiedenis van seksueel geweld in beginsel niet in vrouwengevangenissen worden geplaatst, ongeacht juridische geslachtsregistratie. In de Verenigde Staten blokkeerde een hof van beroep in 2026 de plaatsing van transvrouwen in een vrouwengevangenis in Oregon.
Zaken die het beleid veranderden
Twee Britse zaken bepaalden het debat. Karen White, een veroordeelde zedendelinquent die zich als vrouw identificeerde, werd in 2017 in een vrouwengevangenis in Engeland geplaatst en vergreep zich daar aan medegedetineerden. In Schotland werd Isla Bryson begin 2023 na een veroordeling voor twee verkrachtingen aanvankelijk naar een vrouwengevangenis gebracht. Na grote verontwaardiging volgde overplaatsing naar een mannengevangenis, en de Schotse regering paste het beleid aan. De zaak is uitgebreid beschreven op genderellende.nl.
De afweging
Transgender gedetineerden lopen in mannengevangenissen een verhoogd risico op geweld en misbruik. Tegelijk zijn vrouwelijke gedetineerden een kwetsbare groep: een groot deel van hen is eerder slachtoffer geweest van seksueel of huiselijk geweld en kan zich niet onttrekken aan een medegedetineerde. Gevangenisdiensten proberen die belangen per geval te wegen. Zij kijken naar het delict, het gedrag, de lichamelijke situatie en de vraag hoe lang iemand al in de nieuwe rol leeft. Sommige landen werken met aparte afdelingen.
Zelfverklaring en detentie
De discussie hangt samen met de regels voor de wijziging van de geslachtsregistratie. Hoe eenvoudiger die wijziging is, hoe minder de registratie zegt over de vraag waar iemand veilig kan worden geplaatst. Daarom laten gevangenisdiensten de plaatsing meestal niet alleen van de registratie afhangen. In het Verenigd Koninkrijk speelt sinds 2025 ook de uitspraak van het Supreme Court dat het begrip vrouw in de gelijkebehandelingswet naar het biologische geslacht verwijst. De Engelstalige nieuwssite Reduxx bericht uit veel landen over zaken waarin genderbeleid en gevangenissen elkaar raken. Zie trans en veiligheid van vrouwen, vrouwenopvang en zelfidentificatie en Transgenderwet Nederland.