Gender en feminisme
Het feminisme is geen monolithische beweging.
Verschillende feministische stromingen
Het feminisme is geen monolithische beweging. Liberaal feminisme richt zich op gelijke rechten en bestrijdt discriminatie op grond van geslacht én genderidentiteit. Radicaal feminisme analyseert geslacht als grondslag van vrouwenonderdrukking en bekijkt transgender-vraagstukken kritisch wanneer zij de categorie 'vrouw' raken.
Spanningen
Discussies over toegang tot sekse-specifieke ruimtes (zoals opvang, gevangenissen, sport), zelfverklaring en taal (vrouw vs. menstruerende persoon) leiden tot scherpe debatten binnen het feminisme. Dat geldt ook voor de vraag wat er wordt geteld bij geweld tegen vrouwen. Hoe hoog de spanning kan oplopen, bleek in augustus 2026 in Belfast, waar het festival Féile an Phobail een paneldebat van het Women's Rights Network over vrouwenrechten schrapte zonder inhoudelijke onderbouwing.
Intersectioneel feminisme
Intersectioneel feminisme legt verbanden tussen verschillende assen van onderdrukking (geslacht, etniciteit, klasse, seksualiteit, beperking). Transgender personen worden hierin meegenomen, met aandacht voor hun specifieke kwetsbaarheden. In Nederland werkt Bureau Clara Wichmann, dat proefprocessen voert voor de rechtspositie van vrouwen, naar eigen zeggen vanuit deze benadering.
Van De Beauvoir tot Butler
Het onderscheid tussen sekse en gender komt uit het feminisme zelf. Simone de Beauvoir schreef in 1949 dat men niet als vrouw wordt geboren maar tot vrouw wordt gemaakt, en bedoelde daarmee dat de maatschappij aan het vrouwelijk lichaam een rol verbindt. Feministen gebruikten het begrip gender om die opgelegde rol te bekritiseren. Judith Butler ging in 1990 een stap verder met de stelling dat gender ontstaat door herhaald gedrag, en dat ook het onderscheid tussen de seksen niet vaststaat. Op dat punt scheiden de wegen zich.
Genderkritisch feminisme
Genderkritische feministen houden vast aan sekse als grondslag van hun analyse. Vrouwen worden volgens hen achtergesteld vanwege hun lichaam en hun rol in de voortplanting, en rechten en voorzieningen voor vrouwen zijn daarop gebaseerd. Janice Raymond verwoordde dat standpunt al in 1979. In het huidige debat zijn onder anderen de filosoof Kathleen Stock, de journalist Julie Bindel en de schrijfster J.K. Rowling ermee verbonden. Tegenstanders noemen hen terf, een afkorting die de betrokkenen zelf als scheldwoord ervaren. Waar die afkorting voor staat en hoe zij wordt gebruikt, staat op alfabetbende.nl.
De rechter over het begrip vrouw
De vraag wie juridisch als vrouw geldt, kwam in april 2025 voor het Britse Supreme Court in de zaak For Women Scotland. Het hof oordeelde dat de woorden vrouw en geslacht in de Britse gelijkebehandelingswet naar het biologische geslacht verwijzen. Transgender personen blijven volgens het hof beschermd tegen discriminatie op grond van geslachtsverandering. De zaak was aangespannen door een Schotse feministische organisatie. Nederlandse voorbeelden van dit debat staan bij radicale feministen en de Transgenderwet en feminisme zonder vrouw, en op de Nederlandse website Pro Vrouw; de praktische kant bij trans en veiligheid van vrouwen.