Progesteron bij transitie

Progesteron is een natuurlijk vrouwelijk hormoon dat in de tweede helft van de menstruele cyclus en tijdens zwangerschap door de eierstokken en placenta wordt aangemaakt.

Achtergrond

Progesteron is een natuurlijk vrouwelijk hormoon dat in de tweede helft van de menstruele cyclus en tijdens zwangerschap door de eierstokken en placenta wordt aangemaakt. In de transgenderzorg wordt het soms toegevoegd aan feminiserende hormoontherapie.

Claims en bewijs

Voorgesteld worden effecten op borstvorming, libido, stemming en slaap. De Endocrine Society-richtlijn (2017) en de WPATH Standards of Care versie 8 (2022) merken op dat de wetenschappelijke onderbouwing voor deze effecten beperkt en niet eenduidig is. Voorschrijven gebeurt deels op basis van patiëntervaring.

Risico's en aandachtspunten

Progesteron kan vermoeidheid, stemmingsklachten en verhoogd stollingsrisico geven. Bij toevoeging aan oestrogeen is overleg met de voorschrijvend arts over indicatie en monitoring belangrijk.

Twee soorten middelen

Onder de naam progesteron vallen in de praktijk twee groepen. Gemicroniseerd progesteron is identiek aan het lichaamseigen hormoon. Synthetische varianten, de progestagenen, lijken erop maar hebben andere eigenschappen. In groot onderzoek onder vrouwen na de overgang hing de combinatie van oestrogeen met een synthetisch progestageen samen met meer borstkanker en meer hart- en vaatziekten. Of dat ook voor gemicroniseerd progesteron en voor transgender vrouwen geldt, is niet bekend. Ook cyproteronacetaat, in Nederland veel gebruikt als testosteronremmer, werkt als progestageen.

Onderzoek in uitvoering

Het idee dat progesteron de borsten voller en ronder maakt, berust op de rol van het hormoon in de borstontwikkeling bij meisjes en op ervaringen van gebruikers. Tot voor kort was dat nooit in een vergelijkende studie onderzocht. Amsterdamse onderzoekers zijn daarom een gerandomiseerde studie begonnen naar het effect van toegevoegd progesteron op de borstontwikkeling. Tot de uitkomsten zijn gepubliceerd en bevestigd, blijft het voorschrijven een afweging van arts en patiënt.

Zelfmedicatie

Progesteron wordt op internetfora vaak aangeraden en is zonder recept via buitenlandse webwinkels te koop. Gebruik zonder toezicht is af te raden: de dosering en de kwaliteit zijn onzeker, en bloedwaarden en bijwerkingen worden niet gecontroleerd. Zie oestrogeen, borstaugmentatie, tromboserisico bij oestrogeen en bijwerkingen van hormonen.