John Money introduceert het begrip genderrol

In 1955 publiceerde de psycholoog John Money, samen met de psychiaters Joan en John Hampson, een reeks artikelen in het Bulletin of the Johns Hopkins Hospital. Daarin gebruikte hij voor het eerst het woord gender in de betekenis die het nu heeft. Tot dan toe was gender een term uit de taalkunde. Meer over hem staat op de pagina over John Money.

Onderzoek bij intersekse kinderen

Money werkte in Baltimore met kinderen die waren geboren met een lichaam dat niet eenduidig mannelijk of vrouwelijk was, toen hermafroditisme genoemd. Hij vergeleek hun chromosomen, geslachtsklieren en hormonen met het geslacht waarin zij waren opgevoed. Zijn conclusie was dat de opvoeding zwaarder woog dan de biologische kenmerken.

Wat hij met genderrol bedoelde

Voor dat verschil had Money een nieuw woord nodig. Onder genderrol verstond hij alles wat iemand zegt of doet waaruit blijkt dat hij of zij jongen of man, meisje of vrouw is. Volgens hem lag die rol niet bij de geboorte vast, maar werd zij in de eerste levensjaren gevormd. Na ongeveer het tweede jaar zou zij niet meer te veranderen zijn.

De gevolgen voor de praktijk

Op deze theorie baseerden artsen tientallen jaren hun beleid bij intersekse kinderen: vroeg opereren en het kind daarna zonder twijfel als jongen of meisje opvoeden. De bekendste toepassing werd de zaak-Reimer, die later als mislukt bekend werd.

Wie was John Money

John Money werd in 1921 geboren in Nieuw-Zeeland en vertrok in 1947 naar de Verenigde Staten. In 1952 promoveerde hij aan Harvard op een proefschrift over hermafroditisme. Kort daarvoor was hij begonnen aan de Johns Hopkins University in Baltimore, waar hij zijn hele verdere loopbaan bleef. Hij richtte er een eigen onderzoekseenheid op voor de psychologische kant van hormonale aandoeningen. Money schreef tientallen boeken en honderden artikelen en was in de jaren zestig en zeventig de bekendste seksuoloog van de Verenigde Staten. Hij overleed in 2006.

Van taalkunde naar geneeskunde

In het Engels verwees gender oorspronkelijk naar het grammaticale geslacht van woorden. Money leende het woord omdat sex in zijn onderzoek te veel betekenissen tegelijk had: chromosomen, geslachtsklieren, hormonen, uiterlijke geslachtskenmerken en het gedrag van een persoon. Met gender kon hij dat laatste apart benoemen. In 1968 werkte de psychiater Robert Stoller het onderscheid uit in zijn boek Sex and Gender. In de jaren zeventig namen feministische denkers het over, onder wie de sociologe Ann Oakley, om te laten zien dat verschillen tussen mannen en vrouwen deels door de samenleving worden gevormd. Zo kwam een begrip uit een kinderkliniek in het gewone taalgebruik terecht.

Kritiek op de theorie

De gedachte dat een kind bij de geboorte psychoseksueel neutraal is, kreeg al vroeg tegenspraak. De bioloog Milton Diamond betoogde in 1965 dat hormonen vóór de geboorte de hersenen en het latere gedrag mede bepalen. Money hield vast aan zijn standpunt dat de opvoeding in de eerste levensjaren de doorslag geeft. Later kwam er ook kritiek van mensen met een intersekse conditie zelf: zij waren als kind geopereerd zonder dat zij daarover hadden kunnen meebeslissen, en vaak zonder dat hun de waarheid was verteld.

Betekenis

Met het begrip genderrol werd het mogelijk om over geslacht te spreken als iets dat los kan staan van het lichaam. In de jaren zestig volgde de term genderidentiteit, onder meer via de psychiater Robert Stoller. Beide begrippen vormen de basis van de latere genderzorg. Zie ook de pagina's over de geschiedenis van gender en gender en biologisch geslacht.