Amerikaans rapport: universiteiten bouwen tientallen gemengde toiletten, terwijl rechtszaken over Title IX zich opstapelen

In de Verenigde Staten laait de discussie over gemengde sanitaire voorzieningen op universiteitscampussen weer op. Onderzoeksplatform CriticalRace.org, een project van de stichting achter Legal Insurrection, bracht begin juli in kaart hoeveel Amerikaanse hogeronderwijsinstellingen inmiddels toiletruimtes met meerdere hokjes zonder sekseonderscheid aanbieden — en de cijfers liggen hoger dan veel studenten en ouders vermoeden. Aan minstens twaalf gerenommeerde instellingen, waaronder vijf Ivy League-universiteiten, delen studenten van beide geslachten dezelfde sanitaire ruimte, soms in faciliteiten met tientallen hokjes naast elkaar.

Cornell en UC Santa Barbara lopen voorop

Uit het rapport blijkt dat Cornell University en de University of California, Santa Barbara elk meer dan veertig locaties met dit soort genderneutrale toiletten hebben. De University of Pennsylvania telt meer dan tien multi-hokjesfaciliteiten, en sommige campussen publiceren zelfs interactieve plattegronden met vijftig of meer van dat soort locaties. Wat op papier vaak begint als één extra, apart gemarkeerde optie naast de bestaande voorzieningen, is op sommige campussen in de praktijk uitgegroeid tot een dicht netwerk van gemengde ruimtes — niet als uitzondering, maar als vast onderdeel van de sanitaire infrastructuur.

"Geen vrouw hoort zich te hoeven uitkleden waar een man bij is"

Onderzoekster Kemberlee Kaye, die aan het rapport meewerkte, verwoordt het bezwaar kort: geen enkele vrouw zou gedwongen moeten worden zich in het bijzijn van een man om te kleden of te wassen. Voor de opstellers is dat geen controversiële stelling, maar een basale grens die door het beleid van veel universiteiten inmiddels wordt genegeerd. Zij wijzen erop dat multi-hokjes-toiletten — in tegenstelling tot één enkele, volledig afgesloten ruimte — geen fysieke scheiding tussen mannen en vrouwen meer kennen, terwijl juist die scheiding ooit de reden was om gescheiden voorzieningen in te voeren.

Meer rechtszaken verwacht na uitspraak over vrouwensport

Het rapport verschijnt op een moment dat het Amerikaanse rechtssysteem zich opnieuw buigt over de grenzen van Title IX, de federale wet die gelijke behandeling van mannen en vrouwen in het onderwijs moet waarborgen. Dezelfde wet is de inzet van het onderzoek naar het toelatingsbeleid van vrouwencollege Smith. Nadat het Hooggerechtshof eind juni oordeelde dat individuele staten sekse als criterium mogen hanteren bij de toelating tot meisjes- en vrouwenteams in de sport, verwachten waarnemers dat vergelijkbare zaken over sanitaire voorzieningen zullen volgen. In Idaho schorste een federale rechter al een wet die toiletgebruik naar genderidentiteit strafbaar stelde. Instellingen die vasthouden aan volledig gemengde toiletten riskeren volgens het rapport niet alleen rechtszaken van studenten en ouders, maar ook het verlies van federale financiering als een rechter oordeelt dat het beleid vrouwen onevenredig benadeelt.

Ook in Europa een terugkerend thema

De discussie is niet uniek voor de Verenigde Staten. Ook in Nederland en België duiken op scholen en universiteiten geregeld gemengde of genderneutrale toiletten op, vaak ingevoerd met goede bedoelingen richting non-binaire en trans studenten, maar zonder dat vooraf breed is besproken wat dit betekent voor de privacy en het veiligheidsgevoel van vrouwen en meisjes. Het Amerikaanse rapport laat zien dat wat begint als een kleine aanpassing, zonder heldere kaders kan uitgroeien tot de norm — een les die ook voor Europese onderwijsinstellingen relevant is.