Genderzorg in België
België volgt grotendeels het gender-affirmatieve model dat in de buurlanden onder druk is komen te staan. De universitaire centra in Gent, Leuven en Brussel hanteren de WPATH-richtlijnen, terwijl de Belgische wetgeving al jaren tot de meest liberale van Europa behoort. De internationale herijking — de Cass Review in het VK, het SBU-rapport in Zweden, de COHERE-richtlijn in Finland — heeft het Belgische debat wel bereikt, maar tot dusver niet geleid tot een formele koerswijziging.
Zorgaanbod en centra
De gespecialiseerde genderzorg in België is geconcentreerd bij de universitaire ziekenhuizen UZ Gent (het oudste en grootste centrum), UZ Leuven en UZ Brussel. Daarnaast zijn er zelfstandige psychiaters en psychologen die diagnostiek verrichten. Medische behandeling — hormonen en chirurgie — vindt vrijwel uitsluitend plaats binnen de universitaire centra. De wachttijden zijn de afgelopen jaren fors opgelopen, parallel aan de explosieve stijging van aanmeldingen.
Wetgeving: liberale zelfidentificatie
België voerde in 2017 een progressieve genderwet in die juridische geslachtswijziging mogelijk maakt via een eenvoudige administratieve procedure, zonder medische vereisten. In 2019 oordeelde het Grondwettelijk Hof dat de wet aanvullend ook ruimte moest bieden voor non-binaire registratie, een punt dat sindsdien wetgevend wordt uitgewerkt. De wet is sinds 1 januari 2018 van kracht en geldt ook voor minderjarigen vanaf zestien jaar: zij hebben de bijstand van hun ouders nodig en een verklaring van een kinder- en jeugdpsychiater dat zij over voldoende onderscheidingsvermogen beschikken. Sinds de invoering is het aantal aanvragen sterk gestegen — een toename die ook in andere landen met zelfidentificatie wordt waargenomen.
Medische behandeling van minderjarigen
De Belgische centra volgen grotendeels de WPATH Standards of Care (SOC8), maar deze richtlijn staat sinds de WPATH Files onder zware internationale kritiek. Uit documenten die in 2024 in een Amerikaanse rechtszaak openbaar werden, bleek dat WPATH zijn eigen systematische literatuurreviews bij Johns Hopkins onderdrukte toen de uitkomsten onwelgevallig bleken. Belgische artsen die de SOC8 hanteren, baseren zich daarmee op een richtlijn waarvan de wetenschappelijke onderbouwing nu nadrukkelijk wordt betwist door de Cass Review en de Zweedse SBU.
In april 2024 berichtte VRT NWS over de Belgische discussie rond medische behandeling van trans tieners. Ouders, oud-patiënten en sommige clinici uitten zorgen over de snelheid waarmee trajecten worden opgestart, over de oppervlakkige diagnostiek en over de langetermijneffecten. Bezorgde ouders vinden elkaar onder meer bij de Belgische organisatie Cry for Recognition. Wat het linkoverzicht van die organisatie bevat, staat bij cryforrecognition.be in het archief. Ook het UZ Gent kwam onder vuur te liggen na kritiek op een snelle doorverwijzing naar een borstamputatie. Een aantal Belgische academici heeft publiekelijk gepleit voor een onafhankelijke evaluatie naar Engels voorbeeld; tot dusver is daar geen gevolg aan gegeven. Opiniestukken over gender en genderdysforie verschijnen ook bij het Humanistisch Verbond, een Vlaamse sociaal-culturele vereniging. Puberteitssuppressie is in België beschikbaar, met een diagnostisch traject dat varieert per centrum. Een kritische bespreking van de SOC8 per hoofdstuk staat op wpath.nl.
Comorbiditeit en patiëntenpopulatie
Net als in Nederland, het VK en Scandinavië is de patiëntenpopulatie in België de afgelopen tien jaar verschoven: aanzienlijk meer adolescente meisjes, vaak met comorbide problematiek zoals autisme, angst, depressie of een eetstoornis. Internationale onderzoekers verbinden deze verschuiving expliciet aan sociale en mediadynamiek; zie rapid onset gender dysphoria.
Vergoeding en toegankelijkheid
Geslachtsbevestigende behandelingen voor volwassenen worden gedeeltelijk vergoed door de ziekteverzekering (RIZIV). Voor minderjarigen is de vergoeding afhankelijk van behandeling, leeftijd en diagnose. Hormoontherapie wordt doorgaans vergoed; chirurgische ingrepen kennen leeftijds- en typegebonden voorwaarden. Detransitiezorg is in België nog nauwelijks georganiseerd, een gat dat ook in andere landen wordt opgemerkt; zie detransitie.