WHO en de ICD-11 revisie

De Wereldgezondheidsorganisatie publiceerde de elfde herziening van de International Classification of Diseases (ICD-11) in 2019, met inwerkingtreding per januari 2022.

ICD-11 (2019/2022)

De Wereldgezondheidsorganisatie publiceerde de elfde herziening van de International Classification of Diseases (ICD-11) in 2019, met inwerkingtreding per januari 2022. Een belangrijke wijziging was de verplaatsing van 'gender incongruence' uit het hoofdstuk over mentale en gedragsstoornissen naar een nieuw hoofdstuk over seksuele gezondheid.

Depathologisering

Deze verplaatsing wordt internationaal gezien als een depathologisering: genderincongruentie wordt niet langer geclassificeerd als psychische stoornis. Wel blijft een diagnose mogelijk om toegang tot zorg te ondersteunen.

Discussie

De wijziging werd verwelkomd door belangenorganisaties. Critici hebben gewezen op de spanning tussen depathologisering en het behouden van een medische diagnose voor toegang tot zorg en verzekering. De DSM-5 spreekt nog wel van genderdysforie. Hoe de twee classificaties zich tot elkaar verhouden, bespreekt transgemeenschap.nl in het debatstuk DSM versus ICD.

Wat er precies veranderde

De Wereldgezondheidsvergadering nam de ICD-11 aan op 25 mei 2019. De classificatie geldt sinds 1 januari 2022. In de ICD-10 stonden de categorieën transseksualisme en genderidentiteitsstoornis in de kindertijd in het hoofdstuk over psychische en gedragsstoornissen. In de ICD-11 zijn ze vervangen door twee codes in het nieuwe hoofdstuk Conditions related to sexual health: HA60 voor genderincongruentie in de adolescentie en volwassenheid, en HA61 voor genderincongruentie in de kindertijd. Volgens de WHO weerspiegelt de wijziging de huidige kennis dat transgender en genderdiverse identiteiten geen psychische aandoening zijn. De codes zijn behouden om toegang tot zorg en vergoeding door verzekeraars mogelijk te houden.

Classificatie is geen behandelrichtlijn

De ICD is een classificatie van ziekten en aandoeningen. Zij schrijft niet voor welke behandeling passend is. Dat onderscheid raakt in het debat soms zoek. De verplaatsing naar een ander hoofdstuk zegt niets over de werkzaamheid of veiligheid van puberteitsremmers, hormonen of operaties. Ook de code voor de kindertijd is geen aanbeveling om kinderen medisch te behandelen.

WHO-richtlijn alleen voor volwassenen

In december 2023 kondigde de WHO aan een richtlijn te ontwikkelen over de gezondheid van transgender en genderdiverse personen. In januari 2024 verduidelijkte zij dat de richtlijn alleen over volwassenen gaat. Als reden gaf de WHO dat het bewijs over de langetermijnuitkomsten van genderbevestigende zorg bij kinderen en adolescenten beperkt en wisselend is. In juni 2024 voegde zij toe dat zij zelf geen review of aanbeveling over minderjarigen heeft uitgebracht. De richtlijn behandelt onder meer hormonen voor volwassenen, scholing van zorgverleners en juridische erkenning van de zelfgekozen genderidentiteit van volwassenen. SEGM en The BMJ wezen op banden tussen leden van de richtlijncommissie en WPATH. Zie ook ICD-11 en gendervariatie, genderdysforie in de DSM-5 en de kritiek op SOC-8.

Veelgestelde vragen