Ouderschap na transitie

In Nederland is voor afstammingsrecht het geslacht zoals geregistreerd in de geboorteakte bepalend.

Registratie bij geboorte

In Nederland is voor afstammingsrecht het geslacht zoals geregistreerd in de geboorteakte bepalend. Bij een gewijzigde geslachtsregistratie blijven oudere afstammingsbanden in stand: een transman die als moeder is geregistreerd bij eerder geboren kinderen blijft die status houden.

Kinderen geboren na transitie

Voor kinderen die na de transitie worden geboren is de registratie afhankelijk van de huidige geslachtsregistratie van de ouders. Wet- en regelgeving is op dit punt in ontwikkeling; sinds 1 maart 2023 kan een transgender man die een kind baart, vragen om in de geboorteakte van het kind te worden vermeld als 'ouder uit wie het kind is geboren' in plaats van als moeder.

Internationaal

Buiten Nederland verschilt het beleid sterk. Sommige landen registreren een transgender ouder volgens de actuele genderregistratie; andere volgen het geboortegeslacht. Bij internationaal recht en migratie kan dit tot complicaties leiden.

Wat de wet bepaalt

Het Burgerlijk Wetboek regelt twee dingen. De wijziging van de geslachtsregistratie laat bestaande familiebanden ongemoeid: wie vader of moeder van een kind was, blijft dat. En als iemand na de wijziging een kind baart, gaat het afstammingsrecht uit van het geslacht van vóór de wijziging. De wet verbindt het moederschap dus aan het baren en niet aan de registratie. Die regel kreeg betekenis toen met de Transgenderwet van 2014 de eis van onvruchtbaarheid verviel en transgender mannen kinderen konden krijgen. Meer daarover staat bij fertiliteit en transitie.

Voorstellen voor verandering

De Staatscommissie Herijking ouderschap adviseerde in 2016 het afstammingsrecht aan te passen aan nieuwe gezinsvormen, onder meer met een regeling voor ouders die hun geslachtsregistratie hebben gewijzigd. Die adviezen zijn maar gedeeltelijk in wetgeving omgezet. Transgender ouders vragen om een registratie die aansluit bij hun dagelijks leven. Daartegenover staat het belang van het kind om te weten uit wie het is geboren, en het belang van een eenduidige registratie van afstamming.

Rechtspraak in Europa

In andere landen is de vraag aan de rechter voorgelegd. In het Verenigd Koninkrijk verloor Freddy McConnell in 2020 de zaak waarin hij als vader van zijn kind geregistreerd wilde worden; de rechter oordeelde dat wie een kind baart juridisch de moeder is. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens oordeelde in 2023 in een Duitse zaak hetzelfde: een staat mag de ouder die het kind heeft gebaard als moeder registreren. Zie het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, adoptie en transitie en huwelijk en transitie. Hoe de andere ouder de transitie van een partner beleeft, is te lezen in de persoonlijke verhalen die de Britse vrouwengroep Trans Widows Voices verzamelt.