Internationale kritiek bereikt Nederland
Sinds de Cass Review (VK, 2024) is de internationale kritiek op het Dutch Protocol ook in de Nederlandse vakbladen aangekomen. Het NTVG publiceerde een artikel over de internationale kritiek op het Dutch Protocol; zie het NTVG-artikel en de bespreking in het archief onder NTVG over de internationale kritiek op het Dutch Protocol. Een groep Nederlandse artsen en wetenschappers pleit publiekelijk voor heroverweging van de richtlijnen en voor een onafhankelijk onderzoek naar de Nederlandse jeugdgenderzorg, naar voorbeeld van de Cass Review.
Finland, Zweden en Engeland
De kritiek begon buiten Nederland. Finland herzag zijn beleid in 2020 en Zweden in 2022. In Engeland verscheen in april 2024 het eindrapport van de Cass Review, dat concludeert dat de kennis over de risico's en de baten van puberteitsremmers en hormonen bij minderjarigen erg beperkt is. Het Britse instituut NICE had het beschikbare bewijs eerder beoordeeld als bewijs van zeer lage zekerheid. Een overzicht van die beoordelingen vindt u op de pagina over systematic reviews in de genderzorg.
Zembla brengt de kritiek naar Nederland
Op 26 oktober 2023 zond Zembla de aflevering Het transgenderprotocol uit. Vier methodologen en een hoogleraar orthopedagogiek stelden daarin dat het onderzoek achter de Nederlandse behandeling wetenschappelijk tekortschiet. De meesten wilden vanwege de gevoeligheid van het onderwerp niet met hun naam in beeld. Methodoloog Gerard van Breukelen van de Universiteit Maastricht deed dat wel en wees op het ontbreken van een vergelijkingsgroep. Ook de Finse hoogleraar psychiatrie Riittakerttu Kaltiala en haar Zweedse collega Mikael Landén kwamen aan het woord. Transgender Netwerk Nederland stuurde al voor de uitzending een brandbrief aan de omroep.
Juristen en artsen
In het Nederlands Juristenblad van 13 juli 2023 schreven Smeehuijzen, Smids en Hoekstra dat een leidend medisch protocol evidence-based moet zijn, een beperkte medisch-ethische lading moet hebben en in een deugdelijke procedure moet zijn vastgesteld. Volgens hen is zeer de vraag of het Dutch Protocol aan de eerste eis voldoet, en voldoet het niet aan de andere twee. Het NTVG-artikel waarnaar hierboven wordt verwezen, verscheen op 29 mei 2025 en is van Jilles Smids van het Erasmus MC. Hij pleit voor herziening van de richtlijnen en voor zorg waarin hormoonbehandeling het laatste redmiddel is. In de reacties onder het artikel noemen andere lezers de Cass Review geen wetenschappelijke publicatie, omdat zij niet door vakgenoten is beoordeeld.
De reactie van behandelaars
Kinder- en jeugdpsychiater Annelou de Vries van Amsterdam UMC zei tegen Zembla dat een controlegroep onethisch zou zijn, omdat jongeren dan een behandeling wordt onthouden die zij nodig hebben. Zij wees op onderzoek dat sindsdien is gepubliceerd. De behandelaars stellen verder dat de Nederlandse zorg zorgvuldiger is ingericht dan in landen waar het misging, met uitgebreide diagnostiek voor elke stap.
De Nederlandse uitkomst
In februari 2024 vroeg de Tweede Kamer om onderzoek naar de uitkomsten van de behandeling. Het ministerie legde de vraag voor aan de Gezondheidsraad. Die oordeelde op 30 juni 2026 dat de zorg voor jongeren zorgvuldig is ingericht; zie het advies van de Gezondheidsraad. De onafhankelijke beoordeling waar critici om vroegen, is er dus gekomen, maar met een andere uitkomst dan in Engeland. Meer over het beleid leest u op de pagina over genderzorg in Nederland. Vragen bij de belangen van commissieleden worden besproken op genderzorgen.nl, in het artikel over belangen in de Gezondheidsraad.