Bell v Tavistock

Op 1 december 2020 deed het Britse High Court uitspraak in de zaak Bell v Tavistock. Keira Bell had als tiener puberteitsremmers en later testosteron gekregen bij de genderkliniek van de Tavistock and Portman NHS Trust in Londen, en kreeg daar als jongvolwassene spijt van. Samen met de moeder van een andere patiënt vroeg zij de rechter te beoordelen of minderjarigen wel geldig kunnen instemmen met puberteitsremmers.

De uitspraak van 2020

De drie rechters oordeelden dat het hoogst onwaarschijnlijk is dat een kind van dertien jaar of jonger de gevolgen van puberteitsremmers kan overzien, en twijfelachtig of jongeren van veertien en vijftien dat kunnen. Zij wezen erop dat vrijwel alle jongeren die met remmers beginnen daarna doorgaan met geslachtshormonen, zodat de keuze voor remmers in feite ook een keuze is over vruchtbaarheid en seksueel functioneren. Bij twijfel zouden artsen de rechter om toestemming moeten vragen. De kliniek zette nieuwe verwijzingen voor remmers daarop stil.

Het hoger beroep van 2021

Op 17 september 2021 vernietigde het Court of Appeal de uitspraak. Volgens het hof had de lagere rechter geen algemene richtlijnen mogen geven over leeftijden. Of een minderjarige kan instemmen is een beoordeling die aan artsen toekomt, niet aan de rechter. Het Britse hooggerechtshof liet een verder beroep in 2022 niet toe.

Wie is Keira Bell

Keira Bell werd op haar vijftiende naar de genderkliniek verwezen. Na enkele gesprekken kreeg zij op haar zestiende puberteitsremmers en een jaar later testosteron. Op haar twintigste liet zij haar borsten verwijderen. Kort daarna stopte zij met de behandeling. In de rechtszaak voerde zij aan dat de kliniek haar als tiener kritischer had moeten bevragen. Haar verhaal maakte detransitie in het Verenigd Koninkrijk tot een onderwerp van publiek debat.

Het juridische kader: Gillick

De zaak draaide om een begrip uit het Engelse recht dat Gillick-competentie heet. In 1985 bepaalde het hoogste Britse rechtscollege dat een kind onder de zestien jaar zelf kan instemmen met een medische behandeling als het voldoende begrip en inzicht heeft om te overzien wat die behandeling inhoudt. Of dat zo is, beoordeelt de arts per kind en per behandeling. Het High Court vond in 2020 dat de gevolgen van puberteitsremmers zo ingrijpend en onzeker zijn dat jonge tieners die vrijwel nooit kunnen overzien. Het Court of Appeal oordeelde dat de rechter daarmee op de stoel van de arts was gaan zitten.

De maanden tussen de twee uitspraken

In de tussentijd veranderde de praktijk ingrijpend. NHS England bepaalde dat jongeren onder de zestien alleen nog met puberteitsremmers mochten beginnen na een aparte toetsing. In maart 2021 oordeelde een andere rechter, in een zaak die door ouders was aangespannen, dat ouders namens hun kind kunnen instemmen als het kind dat zelf niet kan. Ook na het hoger beroep keerde de oude situatie niet terug: een onafhankelijke groep deskundigen bleef elk nieuw verzoek beoordelen, tot het voorschrijven in 2024 helemaal werd stopgezet; zie het Britse verbod.

Betekenis

Juridisch won de kliniek, maar de zaak had grote gevolgen. De behandeling van minderjarigen kwam in het Verenigd Koninkrijk onder een vergrootglas te liggen, en het onafhankelijke onderzoek van kinderarts Hilary Cass, dat in 2020 was gestart, kreeg extra gewicht. De kliniek zelf kreeg in 2022 te horen dat zij moest sluiten; zie de sluiting van de Tavistock-genderkliniek. Hoe de zaak zich verhoudt tot de andere omslagpunten in de jeugdgenderzorg, staat op transtijd.nl in het overzicht van keerpunten in de transgenderzorg. Het onderzoek van Cass leidde in 2024 tot de Cass Review.