WPATH Standards of Care versie 8

In september 2022 publiceerde de World Professional Association for Transgender Health, kortweg WPATH, de achtste versie van haar Standards of Care. Deze richtlijn wordt wereldwijd gebruikt door artsen, verzekeraars en overheden als maatstaf voor transgenderzorg. De vorige versie dateerde uit 2012.

Wat er nieuw was

Versie 8 kreeg voor het eerst een apart hoofdstuk over adolescenten. Daarin staat dat aan medische behandeling een brede beoordeling vooraf moet gaan, waarin ook psychische problemen en de ontwikkeling van de jongere worden meegewogen. Verder kwamen er nieuwe hoofdstukken, onder meer over non-binaire personen.

De geschrapte leeftijdsgrenzen

In een conceptversie stonden minimumleeftijden voor hormonen en operaties bij minderjarigen. Kort na de publicatie verscheen een correctie waarin die leeftijden waren verwijderd. In de definitieve tekst staat geen ondergrens meer; de beoordeling wordt overgelaten aan het behandelteam. Die gang van zaken leidde tot veel kritiek, omdat niet duidelijk werd gemaakt op welke wetenschappelijke gronden de grenzen waren geschrapt.

De kritiek

Bij het onderzoek voor de Britse Cass Review beoordeelde de Universiteit van York internationale richtlijnen op hun kwaliteit. De WPATH-richtlijn scoorde laag op de zorgvuldigheid van de onderbouwing. De onderzoekers stelden ook vast dat richtlijnen op dit terrein elkaar veelvuldig aanhalen, waardoor de indruk van brede overeenstemming sterker is dan het onderliggende bewijs rechtvaardigt. Meer over de bezwaren staat op de pagina over de kritiek op de WPATH-richtlijn.

Wat de richtlijn zelf zegt over het bewijs

Het hoofdstuk over adolescenten erkent dat het aantal studies naar de uitkomsten van behandeling bij jongeren klein is en dat een systematisch literatuuronderzoek daarom niet mogelijk was. De aanbevelingen berusten voor een belangrijk deel op de overeenstemming tussen de deskundigen die aan de richtlijn meewerkten. De eerste Standards of Care verschenen in 1979; WPATH heette toen nog de Harry Benjamin International Gender Dysphoria Association. In Nederland geldt daarnaast een eigen kwaliteitsstandaard voor transgenderzorg.

Hoe de richtlijn tot stand kwam

Aan versie 8 werkten ruim honderd deskundigen mee, verdeeld over achttien hoofdstukken. Elke aanbeveling werd aan alle auteurs voorgelegd en ging door als ten minste driekwart ermee instemde. Voor een deel van de onderwerpen liet WPATH literatuuronderzoek uitvoeren door de Johns Hopkins University. De richtlijn beslaat ruim 250 pagina's en behandelt naast hormonen en operaties ook onderwerpen als stemtherapie, vruchtbaarheid, zorg in gevangenissen en zorg voor ouderen.

Wat later bekend werd

In 2024 werden in een Amerikaanse rechtszaak over een verbod op genderzorg voor minderjarigen interne stukken van WPATH openbaar. Volgens berichtgeving in onder meer The New York Times bleek daaruit dat medewerkers van de Amerikaanse onderminister van Volksgezondheid erop hadden aangedrongen de minimumleeftijden te schrappen, uit vrees dat die door wetgevers zouden worden gebruikt om zorg te verbieden. Ook kwam naar voren dat WPATH voorwaarden had gesteld aan de publicatie van de literatuuronderzoeken die het zelf had laten uitvoeren. WPATH stelt dat de richtlijn op wetenschappelijke gronden berust. De stukken hebben het vertrouwen in de totstandkoming van de richtlijn niettemin beschadigd, ook bij sommige behandelaars. Eerder dat jaar waren al interne berichten van WPATH-leden uitgelekt, de zogenoemde WPATH Files; wat daarin stond en waarom het lek het debat veranderde, beschrijft transtijd.nl in het artikel over de WPATH Files van 2024. In 2026 trad een sectievoorzitter van de Amerikaanse beroepsvereniging ACOG af na kritiek op de WPATH-richtlijnen; zie het nieuwsbericht daarover.

Betekenis

Versie 8 is de richtlijn waarnaar artsen, verzekeraars en rechters wereldwijd verwijzen. Tegelijk verscheen zij op het moment dat Finland, Zweden en Engeland op grond van eigen literatuuronderzoek een andere koers kozen; zie de Zweedse richtlijnen van 2022. Sindsdien bestaan er twee benaderingen naast elkaar: die van de beroepsverenigingen, die de behandeling als aanvaarde zorg beschouwen, en die van een groeiend aantal nationale gezondheidsautoriteiten, die haar bij minderjarigen als onvoldoende onderbouwd zien. De eerste versie verscheen in 1979; zie de eerste Standards of Care.