Raad van Europa en transgender rechten

De Aanbeveling CM/Rec(2010)5 van het Comité van Ministers riep lidstaten op tot bescherming van LHBT-personen tegen discriminatie en geweld, met een hoofdstuk over genderidentiteit.

Comité van Ministers (2010)

De Aanbeveling CM/Rec(2010)5 van het Comité van Ministers riep lidstaten op tot bescherming van LHBT-personen tegen discriminatie en geweld, met een hoofdstuk over genderidentiteit.

Resolutie 2048 (2015)

De Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa nam Resolutie 2048 (2015) aan over discriminatie van transgender personen, met aanbevelingen rondom snelle en toegankelijke juridische erkenning zonder medische voorwaarden.

Jurisprudentie

Aanbevelingen werken via lidstaten en zijn niet bindend. Wel hebben ze invloed gehad op nationale wetgeving (bijvoorbeeld in Denemarken, België, Malta) en op de jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.

Wat de teksten vragen

De aanbeveling van het Comité van Ministers is aangenomen op 31 maart 2010. Zij vraagt onder meer om snelle, transparante en toegankelijke procedures voor juridische geslachtserkenning. Resolutie 2048 is op 22 april 2015 aangenomen, met Deborah Schembri als rapporteur. De resolutie gaat verder dan de aanbeveling. Erkenning moet berusten op zelfbeschikking, en eisen als sterilisatie en andere verplichte medische ingrepen moeten vervallen. Staten wordt gevraagd een derde geslachtsoptie in identiteitsdocumenten te overwegen. In zaken over kinderen moet het belang van het kind vooropstaan. In Nederland is een wetsvoorstel in die richting ingetrokken; zie het wetsvoorstel zelfidentificatie.

Commissaris voor de Mensenrechten

In juli 2009 publiceerde Thomas Hammarberg, toen Commissaris voor de Mensenrechten van de Raad van Europa, het Issue Paper Human rights and gender identity. Daarin stelde hij dat sterilisatie of een andere medische behandeling geen verplichte voorwaarde mag zijn voor erkenning van iemands genderidentiteit. Het document noemt de Yogyakarta-beginselen als leidraad voor nationale wetgeving. Het document liep vooruit op de latere teksten van het Comité van Ministers en de Parlementaire Vergadering. In 2024 nam de Vergadering Resolutie 2543 aan over de vrijheid van meningsuiting en vergadering van LHBTI-personen. Lidstaten wordt daarin gevraagd de arresten van het Europees Hof over LHBTI-rechten uit te voeren.

Reikwijdte en kritiek

De Raad van Europa telt 46 lidstaten en is een andere organisatie dan de Europese Unie. Aanbevelingen en resoluties zijn politieke teksten. Alleen arresten van het Europees Hof binden de betrokken staat. Het European Centre for Law and Justice bekritiseerde Resolutie 2048, omdat zij volgens deze organisatie nieuwe en omstreden rechten rond genderidentiteit schept. Het Hof volgt de resolutie ook niet op elk punt. In Y. tegen Frankrijk (2023) liet het de keuze voor een neutrale geslachtsaanduiding aan de staat. Zie ook het Europees Hof en transgender rechten, het overzicht van de jurisprudentie en het EU-beleid. Een breder overzicht van verdragen en uitspraken staat bij internationale rechten.

Veelgestelde vragen